విను హైమవతీ! ఘనాఘన సుందరాకృతీ!

 

మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్య కవి గారు రచించిన అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనల్లోని బాలకాండములోని విను హైమవతీ! ఘనాఘన సుందరాకృతీ  (15వ కీర్తన) కు సంబంధించిన తాత్పర్యం, విశేషాలు 24-05 -26

అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తన (బాలకాండము - 15)

రాగం: కాపి

తాళం: జంపె

పల్లవి:

విను హైమవతీ! ఘనాఘన సుందరాకృతీ! వినుతధృతీ! కరుణామతీ! ॥విను॥

అనుపల్లవి:

తన మంత్రులను బనిచె దశరథుని తోడితెమ్మని జనక నృపతి వేగా బాగా ॥విను॥

మొదటి చరణం:

ఆరూఢి దివసత్రయమున వారలయోధ్యఁ జేరి దశరథుని గాంచి ధీరులై మ్రొక్కి బహుదివ్యవస్తువుల నరుదారగా గాన్కయుంచి శ్రీరామునకు జయ శ్రీరమారామునకు సీతనీ నిశ్చయించి నేఁడు శ్రీ- మీఱ మిము బిలువనంపెను జనకుఁడన సంభ్రమించి వేడుక దలంచి మించి ॥విను॥

ప్రతి చరణానికి తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

పల్లవి: ఓ పార్వతీ దేవి! (శివుడు చెబుతున్నాడు) మేఘం వంటి నీలమేఘ శ్యామల సుందర రూపం కలవాడు, లోకాలచేత స్తుతించబడే ధైర్యం కలవాడు, దయామయుడు అయిన ఆ శ్రీరాముని కథను విను.

అనుపల్లవి: జనక మహారాజు తన మంత్రులను పిలిచి, అయోధ్యకు వెళ్లి దశరథ మహారాజును సగౌరవంగా, వేగంగా తీసుకురమ్మని ఆజ్ఞాపించి పంపించాడు.

మొదటి చరణం: జనకుని మంత్రులు పట్టుదలగా మూడు రోజుల్లోనే అయోధ్య నగరానికి చేరుకున్నారు. అక్కడ దశరథ మహారాజును దర్శించుకుని, ధీరత్వంతో ఆయనకు నమస్కరించారు. తాము తెచ్చిన అనేక రకాలైన అద్భుతమైన దివ్య వస్తువులను కానుకలుగా సమర్పించారు.

అనంతరం వారు దశరథునితో ఇలా అన్నారు: "మహారాజా! లక్ష్మీదేవి స్వరూపమైన సీతాదేవిని, విజయుడైన మీ కుమారుడు శ్రీరామునికి ఇచ్చి వివాహం చేయాలని మా జనక మహారాజు నిశ్చయించారు. మిమ్మల్ని వైభవంగా తోడ్కొని రావడానికి మమ్మల్ని పంపారు" అని పలికారు. ఆ మాటలు వినగానే దశరథ మహారాజు ఎంతో ఆనందంతో, ఉత్సాహంతో పరవశించిపోయాడు.

విశేషం:

• కథా నేపథ్యం: విశ్వామిత్రుని ఆధ్వర్యంలో శ్రీరాముడు శివధనుస్సును విరిచిన తర్వాత, సీతారాముల వివాహ నిశ్చయం జరుగుతుంది. ఈ శుభవార్తను దశరథునికి అందించి, ఆయన్ని మిథిలా నగరానికి ఆహ్వానించే ఘట్టం ఇది.

• కవి చమత్కారం: మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్యకవి గారు ఈ కీర్తనను శివుడు పార్వతికి చెప్తున్నట్లుగా (అధ్యాత్మ రామాయణ శైలిలో) "విను హైమవతీ" అంటూ పల్లవిని అద్భుతంగా ముడిపెట్టారు. ప్రతి చరణం చివర "విను" అనే పదం వచ్చేలా అంత్యప్రాసలను ఎంతో చక్కగా కూర్చారు.

రెండవ చరణం:

జనవిభుఁడు శ్రీరామచంద్రునకు గళ్యాణమని చాట నానతిచ్చి జనకమంత్రులకు నుత్సాహమున రత్నభూషణదుకూలములనిచ్చి తన గురుండగు వసిష్ఠుని సుమంత్రుని గని రాముని పెండ్లి వార్త దెచ్చి తగు గదా జనకవిభు బాంధవ్యమనిన కడులెస్స యని రనువుగా ముదము హెచ్చి మెచ్చి ॥విను॥

తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

జనక మహారాజు పంపిన మంత్రుల ద్వారా శుభవార్త విన్న దశరథ మహారాజు పరమానంద భరితుడయ్యాడు. వెంటనే తన రాజ్యంలో శ్రీరామచంద్రుని వివాహ మహోత్సవం జరగబోతోందని చాటింపు వేయించమని అధికారులను ఆజ్ఞాపించాడు.

మిథిల నుండి వచ్చిన జనక మహారాజు మంత్రులకు ఎంతో ఉత్సాహంతో, గౌరవంతో అమూల్యమైన రత్నఖచిత ఆభరణాలను, పట్టువస్త్రాలను (దుకూలములు) బహుమతులుగా ఇచ్చి సత్కరించాడు.

ఆ తర్వాత దశరథుడు తన కులగురువైన వసిష్ఠ మహర్షిని, ప్రధాన మంత్రి అయిన సుమంత్రుడిని పిలిపించాడు. వారికి శ్రీరాముని పెండ్లి వార్తను తెలిపి, "జనక మహారాజుతో మనకు బాంధవ్యం కుదరడం ఎంతో తగినదే కదా!" అన్నాడు. దానికి వసిష్ఠుడు, సుమంత్రుడు కూడా ఎంతో సంతోషించి, "జనక మహారాజుతో వియ్యమందుడం నిజంగా చాలా శ్రేష్ఠమైనది" అని దశరథుని నిర్ణయాన్ని మనస్ఫూర్తిగా మెచ్చుకున్నారు.

విశేషం:

• రాజ మర్యాదలు - సంస్కృతి: పూర్వకాలంలో ఒక శుభవార్త తెచ్చిన దూతలను ఎంతటి గౌరవంతో సత్కరించేవారో, అలాగే ఒక పెళ్లి సంబంధం నిశ్చయమైనప్పుడు పెద్దల (కులగురువు మరియు మంత్రుల) సమ్మతిని, సంతోషాన్ని పంచుకోవడం ఎంత ముఖ్యమో కవి ఈ చరణంలో చాలా చక్కగా వర్ణించారు.

• పద ప్రయోగం: ఇందులో వాడిన 'దుకూలములు' అంటే పట్టువస్త్రాలు అని అర్థం. కవి వాడిన అంత్యప్రాసలు (ఆనతిచ్చి, ఇచ్చి, తెచ్చి, మెచ్చి) ఈ చరణానికి చక్కని గేయ రూపాన్ని తెచ్చిపెట్టాయి.

మూడవ చరణం:

మరునాఁడు గురుహిత సమస్తజనులెల్ల వేమఱు బలసి కొలువగాను అరుదైన యాణిముత్యముల గొడుగులనీడ నధికవైభవముతోను భరతశత్రుఘ్ను లిరువురు గజారూఢులై యిరుగడల జేరి రాను రథమెక్కి నరవరుఁడు మిథిలానగరమునకుఁ జనె నెలమి నాల్గుపైనములలోను తాను ॥విను॥

తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

మరుసటి రోజు ఉదయాన్నే, తన కులగురువైన వసిష్ఠ మహర్షి, హితవు కోరే మంత్రులు, సమస్త ప్రజలు, సైన్యము తన్ను చుట్టుముట్టి ఎంతో భక్తిశ్రద్ధలతో కొలుస్తుండగా దశరథ మహారాజు ప్రయాణమయ్యాడు.

అత్యంత అరుదైన, అమూల్యమైన ఆణిముత్యాలతో అలంకరించిన శ్వేతచ్ఛత్రాల (గొడుగుల) నీడన, ఎంతో రాజవైభవంతో ఆయన బయలుదేరాడు.

భరత శత్రుఘ్నులు ఇద్దరూ పెద్ద ఏనుగులను ఎక్కి (గజారూఢులై) తండ్రికి ఇరువైపులా రక్షణగా, వైభవంగా వస్తుండగా, రాజాధిరాజైన దశరథుడు రథమెక్కి మిథిలా నగరానికి ప్రయాణమయ్యాడు. అలా ఆయన ఎంతో సంతోషంతో, ఉత్సాహంతో నాలుగు రోజుల ప్రయాణంలో (నాల్గు పైనములలో) మిథిలా నగరానికి చేరుకున్నాడు.

విశేషం:

• రాజ ప్రయాణ వైభవం: ఒక చక్రవర్తి పెండ్లి కుమారుడి తండ్రిగా వేరొక రాజ్యానికి వెళ్తున్నప్పుడు ఉండే రాజలాంఛనాలను కవి ఇక్కడ కళ్లకు కట్టారు. ఆణిముత్యాల గొడుగులు, భరత శత్రుఘ్నుల గజారోహణ వంటి వర్ణనలు ఆనాటి వైభవాన్ని తెల్పుతాయి.

• పద ప్రయోగం: 'నరవరుఁడు' అనగా నరులలో శ్రేష్ఠుడైన దశరథ మహారాజు అని అర్థం. 'పైనములు' అంటే ప్రయాణాలు లేదా విడిదులు. నాలుగు రోజుల ప్రయాణ కాలంలో వారు మిథిల చేరారని కవి సులభ శైలిలో చెప్పారు.

నాలుగవ చరణం:

హితమతిని దశరథున కెదురుగాఁ జని పురోహితసహితుఁడై జనకుఁడు చతురుఁడై పూజింప సరసులై రామలక్ష్మణులు తమ తండ్రి కపుఁడు అతిభక్తి ప్రణమిల్ల నాలింగనమొనర్చె నానందమునను నృపుఁడు తత మహో- న్నత జనకరాజసదనమున సుతకౌశికాన్వితుఁడై వసించె నతఁడు జనహితుఁడు ॥విను॥

తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

మంచి మనసు గల జనక మహారాజు, దశరథ మహారాజు తన నగరానికి వస్తున్నాడని తెలిసి, తన పురోహితుడైన శతానంద మహర్షితో కలిసి స్వయంగా ఎదురెళ్లాడు. లోకజ్ఞానము, నేర్పు గల జనకుడు దశరథునికి ఘనస్వాగతం పలికి, ఎంతో భక్తిశ్రద్ధలతో పూజించి ఆహ్వానించాడు.

ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న గుణవంతులైన రామలక్ష్మణులు ఇద్దరూ తమ తండ్రి అయిన దశరథుని చూసి, ఎంతో భక్తితో ఆయన పాదాలకు ప్రణామం చేశారు. విడిపోయిన తన కుమారులను చూడగానే దశరథ మహారాజు ఆనందబాష్పాలు రాల్చుతూ, వారిద్దరినీ ప్రేమతో గట్టిగా అక్కున చేర్చుకున్నాడు (ఆలింగనము చేసుకున్నాడు).

ఆ తర్వాత, ప్రజలందరికీ హితము కోరే ఆ దశరథ మహారాజు, ఎంతో విశాలమైన, అత్యంత వైభవంగా ఉన్న జనక మహారాజు అంతఃపురంలో (రాజసదనమున) తన కుమారులతోను మరియు విశ్వామిత్ర మహర్షితోను (కౌశికాన్వితుఁడై) కలిసి ఎంతో సంతోషంగా విడిది చేశాడు.

విశేషం:

• సెంటిమెంట్ & మానవ సంబంధాలు: విశ్వామిత్రుని వెంట యాగ రక్షణకు వెళ్లిన కుమారులు, అక్కడ శివధనుస్సును విరిచి వీరులుగా నిలిచారు. సుదీర్ఘ విరామం తర్వాత, పెండ్లి కుమారులుగా మారిన ఆ బిడ్డలను చూడగానే ఒక తండ్రి పొందే ఆరాటాన్ని, ఆనందాన్ని " ఆ లింగనమొనర్చె నానందమునను" అంటూ కవి చాలా హృద్యంగా వర్ణించారు.

• పద ప్రయోగం: 'కౌశిక' అనేది విశ్వామిత్ర మహర్షి యొక్క మరొక పేరు. 'కౌశిక-అన్వితుఁడై' అంటే విశ్వామిత్రునితో కూడినవాడై అని అర్థం.

ఐదవ చరణం:

తన యాగకర్మమంతయుఁ தீర్చి జనకుఁడు శతానందుతోడ ననెను దనర సంకాశ్యపురమున మదనుజుఁడు కుశధ్వజుఁడుండు మోదమునను మొనసి పిలనంపుమన విని యట్లుసేయఁ జయ్యనవచ్చి యతఁ డన్నను పొడగాంచి తన కుమారికలు తానును మ్రొక్కి వర్ధిల్లుఁ డనుచు దీవెనను గొనెను మనెను ॥విను॥

తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

జనక మహారాజు తాను తలపెట్టిన యాగ ప్రక్రియలన్నింటినీ విజయవంతంగా పూర్తి చేశాడు. ఆ తర్వాత ఆయన తన పురోహితుడైన శతానంద మహర్షితో ఇలా అన్నాడు: "మహర్షీ! సంకాశ్య పురంలో నా తమ్ముడైన కుశధ్వజుడు ఎంతో సంతోషంగా నివసిస్తున్నాడు. మన ఇంట్లో జరుగుతున్న ఈ శుభకార్యానికి అతడిని వెంటనే పిలిపించండి."

జనక మహారాజు ఆజ్ఞ విన్నవారే తక్షణం వెళ్లి కుశధ్వజునికి వర్తమానం పంపారు. అన్న పిలుపు అందుకోగానే కుశధ్వజుడు ఎంతో వేగంగా (చయ్యన) మిథిలా నగరానికి వచ్చాడు. వచ్చి, తన అన్నగారైన జనక మహారాజును దర్శించుకున్నాడు (పొడగాంచి).

ఆ సమయంలో కుశధ్వజుడు, అతని కుమార్తెలు కలిసి జనక మహారాజు పాదాలకు నమస్కరించారు. జనకుడు తన తమ్ముడిని, అతని కుమార్తెలను ప్రేమతో ఆశీర్వదించి, "దీర్ఘాయుష్మంతులై వర్ధిల్లండి" అంటూ దీవెనలు ఇచ్చాడు.

విశేషం:

• కుటుంబ బంధాలు - వివాహ సంప్రదాయం: హిందూ సంప్రదాయంలో ఇంట్లో పెళ్లి లాంటి పెద్ద శుభకార్యం జరుగుతున్నప్పుడు తమ్ముళ్లను, బంధువులను గౌరవంగా పిలిపించుకోవడం ఆనవాయితీ. ఇక్కడ సీతాకల్యాణానికి ముందు జనకుడు తన తమ్ముడైన కుశధ్వజుడిని పిలిపించడం ద్వారా ఆ కుటుంబ అనురాగాన్ని కవి అద్భుతంగా చూపించారు. (ఈ కుశధ్వజుడి కుమార్తెలైన మాండవి, శ్రుతకీర్తిలనే తర్వాత భరత శత్రుఘ్నులకు ఇచ్చి వివాహం చేస్తారు).

• పద ప్రయోగం: 'పొడగాంచి' అనగా దర్శించుకొని లేదా చూసి అని అర్థం. 'చయ్యన' అంటే వెంటనే లేదా వేగంగా అని అర్థం.

ఆరవ చరణం:

లలిని జనకుఁడు పుర మలంకరింపుమనఁ తోరణచయోల్లాసితంబు అలఘుసౌధధ్వజోజ్జ్వలము గోపురవితానావళీ రాజితంబు ఫలభారనమ్రరంభాస్తంభశోభిత ప్రతిగృహప్రాంగణంబు కర్పూర- కలితాంబుపూరగంధిల రాజమార్గంబు కైసేసిరా పురంబు డంబు ॥విను॥

తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

జనక మహారాజు ఎంతో ప్రేమతో, ఇష్టంతో "మన మిథిలా నగరాన్ని అద్భుతంగా అలంకరించండి" అని అధికారులను ఆజ్ఞాపించాడు. రాజుగారి ఆజ్ఞతో ఆ పట్టణమంతా ఎంతో వైభవంగా (డంబుగా) ముస్తాబైంది.

నగరంలోని వీధులన్నీ రకరకాల అందమైన తోరణాల సమూహాలతో కళకళలాడాయి. ఎత్తైన రాజసౌధాల (భవనాల) పై ఎగురుతున్న రంగురంగుల జెండాలు (ధ్వజములు) ఎంతో ప్రకాశవంతంగా మెరిసిపోయాయి. దేవాలయాల, భవనాల గోపురాలు, వాటిపై కట్టిన పందిళ్లు (వితానములు) ఎంతో శోభాయమానంగా రాజిల్లాయి.

ప్రతి ఇంటి ముంగిట (ప్రాంగణంబు), పండ్ల బరువుతో వంగి ఉన్న అరటి చెట్ల స్తంభాలను (రంభాస్తంభములను) మంగళప్రదంగా కట్టారు. ఇక నగరంలోని ప్రధాన రక్షణ వీధులు, రాజమార్గాలు ఊడ్చి, కేవలం నీళ్లతో కాకుండా... పచ్చకర్పూరం కలిపిన సుగంధ జలాలతో (కర్పూర కలితాంబు పూరముతో) చల్లడం వల్ల ఆ దారులన్నీ సువాసనలతో గుబాళించాయి. ఈ విధంగా మిథిలా నగరాన్ని పెళ్లి పందిరిలా అలంకరించారు.

విశేషం:

• నగర అలంకరణ వైభవం (పుర వర్ణన): పూర్వకాలంలో రాజకుమార్తెల వివాహ సమయాల్లో నగరాలను ఎంతటి దివ్యంగా, శోభాయమానంగా అలంకరించేవారో కవి ఈ చరణంలో కళ్లకు కట్టారు. కేవలం పూలదండలే కాక, పచ్చకర్పూరం కలిపిన నీళ్లను రాజమార్గాలపై చల్లడం ఆనాటి వైభవాన్ని, సుకుమారత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది.

• పద ప్రయోగం:

  • 'అలఘుసౌధ' అంటే చిన్నవి కానివి, అనగా ఎత్తైన పెద్ద భవనాలు.

  • 'రంభాస్తంభము' అంటే అరటి చెట్టు బోదె.

  • 'డంబు' అనగా అలంకార వైభవం లేదా శోభ.

ఏడవ చరణం:

క్రమముతో నంతఃపుర మలంకరించి బంగారుకుంభములనుంచి సమమైన పచ్చరా జగతిపై నిలిపి నీలముల బోఁదెలు ఘటించి రమణీయముగను బగడముల దూలములు వజ్రముల గొణిగెలు రచించి చతుర్ద్వా- రముల గొమరొప్పఁ గల్యాణవేదికగట్టి రమరికను संतసించి మేలెంచి ॥విను॥

తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

నగర అలంకరణ పూర్తయిన తర్వాత, శిల్పులు ఒక పద్ధతి ప్రకారం (క్రమముతో) అంతఃపురాన్ని నయనానందకరంగా అలంకరించారు. పెళ్లి పందిరిలో అంతటా శుభప్రదమైన బంగారు కలశాలను (కుంభములను) ఉంచారు.

సమతలంగా, అందంగా ఉన్న పచ్చల (మరకత మణుల) అరుగుపై (జగతిపై) కల్యాణ వేదికను నిర్మించారు. ఆ వేదికకు ఇంద్రనీలమణులతో చేసిన నిలువు స్తంభాలను (బోదెలను) అమర్చారు.

అత్యంత రమణీయంగా ఉండేలా ఎర్రటి పగడాలతో పైకప్పు దూలాలను, మెరిసే వజ్రాలతో దూలాల కొసలను (గొణిగెలను లేదా దిమ్మలను) అద్భుతంగా చెక్కారు. ఈ విధంగా నలువైపులా నాలుగు ప్రధాన ద్వారాలు ప్రకాశిస్తుండగా, చూసేవారందరికీ ఎంతో సంతోషం, మేలు కలిగేలా, అత్యంత వైభవంగా ఆ సీతారాముల కల్యాణ వేదికను సిద్ధం చేశారు.

విశేషం:

• నవరత్న కల్యాణ వేదిక: సాధారణంగా పెళ్లి పందిళ్లు పూలు, ఆకులతో వేస్తారు. కానీ, లక్ష్మీస్వరూపమైన సీతమ్మ, విష్ణుస్వరూపుడైన శ్రీరాముడి పెళ్లి వేదిక కాబట్టి... కవి ఇక్కడ కేవలం బంగారం, నవరత్నాలతో (పచ్చలు, నీలాలు, పగడాలు, వజ్రాలు) వేదికను నిర్మించినట్లు వర్ణించి దానికి దైవిక శోభను తెచ్చారు.

• పద ప్రయోగం:

  • 'జగతి' అనగా ఇక్కడ అరుగు లేదా వేదిక పునాది అని అర్థం.

  • 'బోదెలు' అనగా స్తంభాలు.

  • 'గొణిగెలు' అంటే దూలాల చివరన ఉండే అలంకార దిమ్మలు లేదా కప్పు కీళ్లు.

ఎనిమిదవ చరణం:

ఎలమి సీతాది కాంతలకు నలుగులుపెట్టి తలలంటి జలకమార్చి జిలుగులను దడియొత్తి చెలఁగి సరిగంచుచీరెలుగట్టి కురులుగూర్చి వలనొప్ప గొప్పకొప్పులుబెట్టి చందనం బలఁది తిలకములు దీర్చి రవికలను పొలయ చనుకట్టుపై నలవరిచి కైసేయ నలఁది రసమముగఁ జేర్చి మదిచేర్చి ॥విను॥

తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

పెళ్లి సమయం దగ్గరపడటంతో అంతఃపుర స్త్రీలందరూ ఎంతో ఉత్సాహంతో, సంతోషంతో (ఎలమి) సీతాదేవికి మరియు ఆమెతో పాటు పెళ్లిపీటలు ఎక్కబోతున్న మిగిలిన రాజకుమార్తెలకు మంగళప్రదంగా నలుగులు పెట్టారు. తలలకు నూనెలు అంటించి, సుగంధ జలాలతో మంగళస్నానాలు (జలకమార్చి) చేయించారు.

స్నానానంతరం ఎంతో మెత్తని, నునుపైన వస్త్రాలతో (జిలుగులను) వారి తలలను, శరీరాలను తడి ఆరిపోయేలా తుడిచారు. ఆపై వారు ఎంతో సంతోషంతో మెరిసిపోయే సరిగంచు పట్టుచీరెలను కట్టబెట్టారు. సువాసనలు వెదజల్లే వారి తలవెంట్రుకలను చక్కగా దువ్వి, ముచ్చటగా పెద్ద పెద్ద కొప్పులుగా (గొప్పకొప్పులు) ముడిచారు.

ఆ రాజకుమార్తెల శరీరాలకు చల్లని, సుగంధభరితమైన శ్రీగంధాన్ని (చందనము) పూశారు. వారి నొసట అందమైన కస్తూరి తిలకాలను దిద్దారు. వారి వక్షఃస్థలాలపై చక్కని రవికలను (బ్లౌజులను) అమర్చి, ఎంతో నైపుణ్యంతో శృంగార రసం ఉట్టిపడేలా, చూసేవారి మనసులు ఆకట్టుకునేలా (మదిచేర్చి) పెళ్లికూతురిగా సీతమ్మను అద్భుతంగా అలంకరించారు.

విశేషం:

• పెళ్లికూతురి అలంకరణ (కైసేత): తెలుగువారి సంప్రదాయ వివాహాల్లో 'పెళ్లికూతురిని చేయడం' అనేది ఒక అత్యంత ముఖ్యమైన, అందమైన ఘట్టం. కవి ఈ చరణంలో నలుగు పెట్టడం, మంగళస్నానం, సరిగంచు చీరెలు కట్టించడం, కొప్పు ముడవడం, గంధం పూయడం వంటి సాంప్రదాయ పద్ధతులన్నింటినీ ఎంతో ఆత్మీయంగా, వివరంగా వర్ణించారు.

• పద ప్రయోగం:

  • 'ఎలమి' అనగా సంతోషం లేదా ఉత్సాహం.

  • 'జలకమార్చి' అంటే స్నానం చేయించి.

  • 'జిలుగులు' అనగా నునుపైన, సన్నని మేలిరకం వస్త్రాలు.

  • 'కైసేయ' అంటే అలంకరించడం.

తొమ్మిదవ చరణం:

పరగ కేకయపతికుమారుఁడు యుధాజిత్తు వచ్చెనచ్చటికి నంత వరుస దశరథుఁడు నల్వురుసుతుల భూషణావళుల గైసేసి చెంత సిరులలర దానుండు తరి జనకుఁ డానందభరితుఁడై భద్రదంతావళములను గరిమమున బనుప రాఘవులెక్కి రాజమార్గమునఁ జూపట్టిరంత వింత ॥విను॥

తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

ఆ సమయంలో, కేకయ దేశ మహారాజు కుమారుడు, భరతునికి మేనమామ అయిన 'యుధాజిత్తు' కూడా వివాహ మహోత్సవాన్ని వీక్షించడానికి సరిగ్గా అక్కడికే చేరుకున్నాడు.

అనంతరం, దశరథ మహారాజు ఒక పద్ధతి ప్రకారం (వరుసగా) తన నలుగురు కుమారులైన రామ, లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నులను రకరకాల అమూల్యమైన ఆభరణాల సమూహాలతో (భూషణావళులతో) పెళ్లికొడుకులుగా ఎంతో ముచ్చటగా అలంకరించాడు. ఆ నలుగురు రాజకుమారులు సకల సంపదలు, కాంతులు (సిరులు) లీనుతుండగా తన పక్కనే ఉన్న ఆ శుభసమయంలో... జనక మహారాజు ఎంతో ఆనందభరితుడయ్యాడు.

జనక మహారాజు పెళ్లికుమారులను వేదిక వద్దకు తోడ్కొని రావడానికి ఎంతో ప్రతిష్ఠాత్మకమైన, మంగళకరమైన శ్రేష్ఠ గజములను (భద్రదంతావళములను - ఏనుగులను) గౌరవపూర్వకంగా పంపించాడు. ఆ రాఘవులందరూ (నలుగురు అన్నదమ్ములు) ఆ ఏనుగులను అధిరోహించి, మిథిలా నగర రాజమార్గం గుండా కల్యాణ వేదిక వైపునకు బయలుదేరారు. పెళ్లికొడుకులుగా వస్తున్న ఆ నలుగురు కుమారులను చూడటం ఆ పట్టణ ప్రజలందరికీ ఎంతో వింతగా, నయనానందకరంగా అనిపించింది.

విశేషం:

• బంధుమిత్రుల రాక & వైభవం: వివాహ సమయానికి కేకయ రాజకుమారుడైన యుధాజిత్తు రావడం కథలోని ప్రాముఖ్యతను తెలుపుతుంది. (రామాయణ కథ ప్రకారం యుధాజిత్తు తన తండ్రి పంపగా భరతుడిని చూడటానికి అయోధ్యకు వస్తాడు, కానీ వారు అప్పటికే మిథిల వెళ్లారని తెలిసి నేరుగా ఇక్కడికే వస్తాడు).

• నలుగురు పెళ్లికొడుకులు: ఇక్కడ కేవలం శ్రీరాముడే కాకుండా, లక్ష్మణ భరత శత్రుఘ్నులు నలుగురూ ఒకేసారి పెళ్లికొడుకులుగా అలంకరింపబడి, ఏనుగులపై రాజమార్గంలో రావడం మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్యకవి గారు ఎంతో వైభవంగా వర్ణించారు.

• పద ప్రయోగం:

  • 'భద్రదంతావళము' అనగా శ్రేష్ఠమైన ఏనుగు (భద్ర జాతికి చెందిన ఏనుగు).

  • 'గరిమమున' అంటే గొప్పతనంతో లేదా గౌరవంతో.

పదవ చరణం:

పొదలుచును గౌసల్య మొదలౌ సతులు గొల్వ భూపతులు చేరి కొలువ విదిత మాగధవందిబృందములు గొలువ నటవిట గాయకులును గొలువ సదయులు వసిష్ఠ విశ్వామిత్రులాశీర్వచనము లొసఁగుచును గొలువ కల్యాణ- సదనమున కరిగె శేషగిరీశుఁడౌ రామచంద్రుఁ డెద ముదము మొలువ చెలువ ॥విను॥

తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

ఆనందం నానాటికీ వృద్ధి చెందుతుండగా (పొదలుచును)... కౌసల్యాదేవి మొదలైన దశరథుని రాణులు, ఇతర అంతఃపుర స్త్రీలు ఒకవైపు నడుస్తూ కొలుస్తుండగా, వివాహానికి విచ్చేసిన అనేకమంది రాజులు (భూపతులు) చుట్టూ చేరి సగౌరవంగా అనుసరించారు.

లోకప్రసిద్ధులైన మాగధులు, వందిజనులు (రాజుల కీర్తిని స్తుతించేవారు) రాకుమారుల వైభవాన్ని పొగుడుతూ నడుస్తుండగా, నాట్యగత్తెలు (నట), విదూషకులు (విట), మధురంగా పాడే గాయకులు తమ కళలతో మురిపిస్తూ ముందు సాగారు.

మరొకవైపు దయామయులైన వసిష్ఠ మహర్షి, విశ్వామిత్ర మహర్షి వేదమంత్రాలను పఠిస్తూ, శుభప్రదమైన ఆశీర్వచనాలు ఇస్తూ వెంట నడిచారు. ఈ విధంగా అందరూ భక్తిశ్రద్ధలతో, ఉత్సాహంతో కొలుస్తుండగా... హృదయంలో ఆనందం ఉప్పొంగుతుండగా, సాక్షాత్తూ ఆ శేషగిరి నివాసుడైన శ్రీనివాసుడి స్వరూపమైన ఆ శ్రీరామచంద్రుడు ఎంతో అందంగా, వైభవంగా కల్యాణ మండపానికి (కల్యాణ సదనమునకు) చేరుకున్నాడు.

విశేషం:

• కల్యాణ వైభవం - సంపూర్ణ ఘట్టం: పెళ్లికొడుకు మంగళవాయిద్యాలు, వేదమంత్రాల మధ్య కల్యాణ వేదికపైకి వచ్చే దివ్యమైన ఘట్టాన్ని కవి ఇక్కడ సంపూర్ణంగా ఆవిష్కరించారు. తల్లులు, రాజులు, కళాకారులు, ఋషులు... ఇలా సమాజంలోని అన్ని వర్గాల సమక్షంలో రాముడి ప్రవేశం జరిగిందని వర్ణించారు.

• కవి ముద్ర (అంకితం): మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్యకవి గారు తమ కీర్తనల చివరలో ఇష్టదైవమైన తిరుమల వేంకటేశ్వరుని స్మరిస్తూ ముద్ర వేస్తారు. ఇందులో రామచంద్రుడిని "శేషగిరీశుఁడౌ రామచంద్రుఁడు" (శేషశైలం/తిరుమల కొండపై వెలసిన స్వామి) అని కీర్తించడం ద్వారా రాముడు, వేంకటేశ్వరుడు ఒక్కరే అని ఇక్కడ చాటిచెప్పారు.

• పద ప్రయోగం:

  • 'వందిమాగధులు' అంటే రాజుల వంశ గుణగణాలను, కీర్తిని స్తుతించే పురాతన కళాకారులు.

  • 'ముదము' అనగా సంతోషం.

  • 'చెలువ' అంటే అందం లేదా ఒప్పిదము.