Sunday, May 31, 2026

చేరి వినవె శౌరి చరితము

 మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్య కవి విరచిత "అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనల" లోని బాలకాండము - 17వ కీర్తన (రాగం: సురటి, తాళం: ఆది) యొక్క తాత్పర్య విశేషాలు  31 -05 -2026

అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తన - బాలకాండము (17)

పల్లవి: చేరి వినవె శౌరి చరితము గౌరీ సుకుమారి గిరివరకుమారీ ॥చేరి॥

అనుపల్లవి: వారిజాక్షుఁడంతటను శ్రీమీఱి వేడ్కతో నయోధ్యకుఁ గోరి పోవు దారిలో నృపవైరియైన పరశురాముఁడు కారుమొగుల కరణి చాపధరుఁడై కాలమృత్యువో యనఁగఁ బంక్తిరథు కేరి హరి యెదుటను నిలిచి పలికెను వీరాధివీరుడని యెఱుంగక ॥చేరి॥

మొదటి చరణము: బెండువంటి విల్లు నడిమికి రెండుజేసి పెల్లుపొందు కొండ నెనయఁ జెల్లునా విలు దండివైరులకు ముల్లు కడు- గండు మిగిలి దీన్ని నెక్కుబెట్టినగాని రాముఁడనను నిన్ను నటుగా- కుండినఁ జంపుదునన రాముఁడతని కోదండముగొని చక్క నెక్కిడి య- ఖండాశుగము తగఁ దొడిగి తెగనిండ దిగిచి భార్గవుఁడ నిను కాండాహతచరణుఁ జేసి నృపకాండాభిరాముఁడ వౌదుననినఁ బుండరీకలోచనుం డితండని పూర్వకాల సంస్మృతి పొడమి పొగడి భండనప్రచండపండితుండ వజాండాధిపతి వవ్యయుఁడ వనెను ॥చేరి॥

మొదటి చరణం - తాత్పర్యం

తాత్పర్యం: పరశురాముడు శ్రీరాముడితో గర్వంగా ఇలా అన్నాడు: "ఓ రామా! నువ్వు విరిచిన ఆ శివధనుస్సు ముసలిదై, బెండులాగా అయిపోయింది. దాన్ని మధ్యకు రెండు ముక్కలు చేసి అంతగా పొంగిపోతున్నావే! బెండులాంటి విల్లు విరవడం, మేరు పర్వతం లాంటి నా వైష్ణవ ధనుస్సును ఎదిరించడంతో సమానమౌతుందా? నా దగ్గరున్న ఈ విల్లు శత్రువుల గుండెల్లో ముల్లులాంటిది. నీకు అంతగా పరాక్రమం ఉంటే, మిక్కిలి ధైర్యంతో ఈ వింటికి నారి సంధించు. అప్పుడే నిన్ను 'రాముడు' అని ఒప్పుకుంటాను. లేదంటే నిన్ను ఇక్కడే సంహరిస్తాను."

పరశురాముడి మాటలు విని, శ్రీరాముడు నవ్వుతూ అతని చేతిలోని ఆ వైష్ణవ ధనుస్సును (కోదండం) సునాయాసంగా తీసుకొని, చక్కగా నారిని ఎక్కపెట్టాడు. తిరుగులేని ఒక బాణాన్ని దానికి సంధించి, వింటినారిని గట్టిగా వెనక్కి లాగాడు. అలా లాగి, "ఓ భార్గవరామా! ఇప్పుడు ఈ బాణాన్ని నీ పాదాల మీద ప్రయోగించి నీ నడకను బంధించనా? లేదా నువ్వు క్షత్రియులవైన రాజులందరికీ ఇష్టుడవు (నృపకాండాభిరాముడవు) అయ్యేలా చేయనా? (నీ పుణ్యలోకాలను దహించనా?)" అని అడిగాడు.

శ్రీరాముని ఆ దివ్య పరాక్రమాన్ని చూడగానే పరశురాముడికి జ్ఞానోదయం అయింది. ఈయన సాక్షాత్తూ ఆ పుండరీకాక్షుడైన (తామరకన్నుల) శ్రీమహావిష్ణువే అని తన పూర్వజన్మ వృత్తాంతం గుర్తొచ్చింది. వెంటనే పరశురాముడు శ్రీరాముణ్ణి స్తుతిస్తూ... "స్వామీ! నువ్వు యుద్ధరంగంలో ప్రచండమైన పండితుడివి, అఖిలాండకోటి బ్రహ్మాండాలకు అధిపతివి, నాశనం లేని అవ్యయుడివి" అని కొనియాడాడు.

విశేషం

  • అధ్యాత్మ రామాయణ విశిష్టత: వాల్మీకి రామాయణంలో పరశురాముడు కేవలం ఒక వీరుడిగా వచ్చి శ్రీరాముని చేతిలో ఓడిపోతాడు. కానీ, ఈ అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తన లో పరశురాముడు శ్రీరాముని దైవత్వాన్ని (విష్ణు తత్వాన్ని) గుర్తించి, ఆత్మజ్ఞానంతో స్తుతించడం ఇక్కడి విశేషం.

  • పల్లవి విశేషం: ఈ కీర్తనలన్నీ పరమశివుడు పార్వతీదేవికి అధ్యాత్మ రామాయణ రహస్యాలను బోధిస్తున్నట్లుగా సాగుతాయి. అందుకే పల్లవిలో "ఓ సుకుమారి, పర్వతరాజ పుత్రీ! గౌరీ! రా దేవి, శ్రీహరి (శౌరి) చరిత్రను విను" అంటూ శివుడు పార్వతిని సంబోధించడం కవి యొక్క మధుర భక్తి రచనకు నిదర్శనం.

  • భాషా సౌందర్యం: కవి ఈ చరణంలో పరశురాముడి అహంకారాన్ని, ఆ తర్వాత శ్రీరాముని శాంత గంభీర పరాక్రమాన్ని వివరిస్తూనే, చివర్లో పరశురాముడి నోట 'అజాండాధిపతి, అవ్యయుడు' అని పలికించి శరణాగతి తత్వాన్ని అద్భుతంగా పండించారు.

రెండవ చరణము

బాల్యమునను నేను ఘోరతపంబుసేయుచోను హరి వా- త్సల్యమొప్పఁగాను వేగఁ బ్రసన్నుఁడై పలికె దాను సా- ఫల్యమయ్యె నీ తపమును జనసమ్మతము మచ్చిదంశయుతుఁడవగు సా- ఫల్యబలుఁడ వగుచుఁ పితృహననుఁడగు కార్తవీర్యు గెలిచి ఖలనృపుల వై- కల్యాత్మకులఁ జంపి శమదమమూల్యార్జితుఁడవగుము నే గౌ- సల్యాగర్భమున రాముఁడనఁ గల్యాణదాయినై జనించి య- హల్యాసతి బవిత్రఁ జేసి సీతను గల్యాణమై నీకు దరిశన మ- తుల్యముగ నొసఁగుదునని చనియె దయతో నా హరియ నీవని చనియెఁ ॥చేరి॥

రెండవ చరణం - తాత్పర్యం

తాత్పర్యం: పరశురాముడు శ్రీరాముని స్తుతిస్తూ తన గత వృత్తాంతాన్ని ఇలా గుర్తుచేసుకుంటున్నాడు: "ఓ రామా! పూర్వం నేను బాల్యంలో ఘోరమైన తపస్సు చేస్తున్న సమయంలో, ఆ శ్రీమహావిష్ణువు నాపై అమితమైన వాత్సల్యంతో వేగంగా ప్రత్యక్షమై నాతో ఇలా పలికాడు – 'ఓ పరశురామా! లోకకల్యాణార్థం నువ్వు చేసిన ఈ తపస్సు సాఫల్యమైంది. నువ్వు నా యొక్క చైతన్య ఆంశతో (మచ్చిదంశ) కూడినవాడివై, తిరుగులేని బలాన్ని పొందుతావు. నీ తండ్రిని చంపిన కార్తవీర్యార్జునుణ్ణి యుద్ధంలో జయించి, లోకానికి కీడు తలపెట్టే దుష్టరాజులందరినీ అంతమొందించి, వారి మనస్సులను వికలంచేసి, శాంతము మరియు ఇంద్రియ నిగ్రహము (శమదమములు) అనే అమూల్యమైన సంపదను అర్జించుకో.

ఆ తర్వాత, నేను లక్ష్మీప్రదమైన లోకకల్యాణం కోసం అయోధ్యలో కౌసల్యాదేవి గర్భాన 'రాముడు' అనే పేరుతో అవతరిస్తాను. అలా అవతరించి, అహల్యాదేవిని శాపవిముక్తురాలిని చేసి పవిత్రురాలినిగా మారుస్తాను. ఆపై సీతాదేవిని వివాహమాడి (కల్యాణమై) తిరిగి వెళ్లే దారిలో... నీకు నా యొక్క ఈ సాక్షాత్కారాన్ని, సాటిలేని దివ్య దర్శనాన్ని అనుగ్రహిస్తాను' అని ఆనాడు శ్రీహరి నాతో చెప్పి దయతో అంతర్థానమయ్యాడు. ఓ రామా! నాడు నాకు వరమిచ్చిన ఆ సాక్షాత్తు శ్రీమహావిష్ణువువి నీవే అని నాకు ఇప్పుడు జ్ఞానోదయమైంది."

విశేషం

  • అవతార తత్వ రహస్యం (ఆవేశావతారం): ఈ చరణంలో పరశురాముడు తనది 'ఆవేశావతారము' (విష్ణువు యొక్క శక్తి తాత్కాలికంగా ఆవహించిన రూపం) అని, శ్రీరాముడు 'పూర్ణావతారము' అని స్పష్టం చేస్తున్నాడు. తన అవతార ప్రయోజనం (దుష్ట శిక్షణ) ముగియగానే, ఆ శక్తిని తిరిగి మూలపురుషుడైన శ్రీరాముడికి సమర్పించే ఘట్టం ఇది.

  • భవిష్యద్వాణి నిజమవ్వడం: శ్రీమహావిష్ణువు పూర్వం పరశురాముడికి ఇచ్చిన మాట ప్రకారం – రామావతారంలో అహల్యను బ్రతికించడం, సీతను కల్యాణమాడడం, ఆపై దారిలో పరశురాముడికి దర్శనమివ్వడం... అన్నీ క్రమ పద్ధతిలో జరిగాయని కవి ఇక్కడ కథాక్రమాన్ని ఎంతో అందంగా ముడిపెట్టారు.

  • భక్తి భావన: అహంకారంతో శ్రీరాముడిని ఎదిరించిన పరశురాముడు, ఒక్కసారిగా తన పూర్వ స్మృతి కలగగానే పరమ భక్తుడిగా మారిపోయి, రాముడే తన ఆరాధ్య దైవమని శరణుజొచ్చాడు.

మూడవ చరణము

స్వామి నేను మించి హేహయవంశజులను ద్రుంచి శాంతుఁడ- నై ముదము దలంచి చెలఁగెద నీ మహామహిమనుంచి ఖగ- గామినీబలంబు నీవుగొంటివి గాన నేను ధన్యతముఁడనైతిని నీ మహనీయ దరిశనము గలిగెఁ పితామహాదుల కగోచరుఁడవు శ్రీ- రామామనోహరుఁడవగు రఘురామా ప్రకృతికంటె పరుఁడవు కామాద్యరివర్గదూరుఁడ వహో మాధవ భవరహితుండవు కామకర్త గుణవర్జితుఁడవు నుదకమున ఫేనజాలములు ననలమున ధూమమెటుల నటులనే యఖిలమును నీ మాయచేఁ గల్పితంబనె ॥చేరి॥

మూడవ చరణం - తాత్పర్యం

తాత్పర్యం: పరశురాముడు శ్రీరాముని మహత్వాన్ని ఇలా కీర్తిస్తున్నాడు: "ఓ స్వామీ! నేను నా అహంకారంతో మిauthorించి, కార్తవీర్యార్జునుడి హేహయ వంశపు రాజులందరినీ సంహరించాను. ఆ క్షత్రియ వధ ముగిసిన తర్వాత నీ అనుగ్రహం వల్ల క్రోధాన్ని వీడి శాంతమూర్తినై, మనస్సులో సంతోషాన్ని పొంది స్థిరపడ్డాను. పక్షిరాజైన గరుడుడిని వాహనంగా చేసుకున్న ఓ విష్ణుమూర్తీ! నాలో ఉన్న వైష్ణవ తేజాన్ని (బలాన్ని) నువ్వు ఇప్పుడు తిరిగి తీసేసుకున్నావు. అందువల్ల నా అహంకారం నశించి, నేను ధన్యుడినయ్యాను.

సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మదేవుడు మొదలైన దేవతలకు కూడా లభించని నీ మహనీయ దివ్య దర్శనం ఈరోజు నాకు లభించింది. ఓ లక్ష్మీమనోహరా! రఘురామా! నువ్వు సృష్టికి కారణమైన 'ప్రకృతి' కంటే అవతల ఉన్న పరమాత్ముడివి (పురుషుడివి). కామ క్రోధాది అరిషడ్వర్గాలకు చాలా దూరంగా ఉండేవాడివి. ఆహా! ఓ మాధవా! నువ్వు జనన మరణ రూప సంసార చక్రం లేనివాడివి (భవరహితుడివి). కోరికలను పుట్టించేవాడివి నువ్వే అయినా, నువ్వు మాత్రం ఏ గుణాలకూ బద్ధుడివి కావు (గుణవర్జితుడివి).

నీళ్లలో నురగలు, అలలు ఎలా పుడతాయో... అగ్ని నుండి పొగ ఎలా వస్తుందో... అలాగే ఈ సమస్త బ్రహ్మాండం కూడా నీ యొక్క మాయ వల్లే కల్పించబడుతోంది (సృష్టించబడుతోంది) అని పరశురాముడు కొనియాడాడు."

విశేషం

  • వేదాంత దర్శనం (మాయావాదం): ఈ చరణంలో కవి అద్భుతమైన వేదాంత సత్యాన్ని సులభమైన ఉపమానాలతో చెప్పారు. నీటి నుండి నురగ, అగ్ని నుండి పొగ ఎలా విడదీయరానివో, అలాగే ఈ సృష్టి అంతా భగవంతుని మాయా కల్పితమే అని పరశురాముడు లోకానికి బోధిస్తున్నాడు.

  • భారము దిగిపోవడం: తనలోని ఉగ్రత్వానికి, అహంకారానికి కారణమైన ఆ వైష్ణవ ధనుస్సును, తేజాన్ని శ్రీరాముడు గ్రహించగానే పరశురాముడు ఎంతో హేలికగా, ప్రశాంతంగా ఫీలయ్యాడు. అందుకే "బలంబు నీవుగొంటివి గాన నేను ధన్యతముఁడనైతిని" అని సంతోషపడ్డాడు.

  • ప్రకృతి - పురుష తత్వం: శ్రీరాముడు ప్రకృతిని శాసించే పరమపురుషుడని, సత్వ-రజో-తమో గుణాలకు అతీతుడైన 'గుణవర్జితుడు' అని ఇక్కడి స్తుతి ద్వారా కవి స్పష్టం చేశారు.

నాలుగవ చరణము

ఎందాక నరుండ మాయకు హితవు మీఱకుండు విను వా- డందాక జడుండు వానికి నాత్మ గానరాకుండు తన- యందు గల్గు నవిచారమున విద్య మిగులఁ బ్రబలినదై విద్యనణఁచు पొందుగా నవిద్యాకృతమగుటను బంధుబింబితుండై జీవాఖ్యను బొందు తనుమనఃప్రాణములఁ బొందునపుడె స్వాభిమానము నొందునపుడె సుఖదుఃఖముల నొందు నాత్మకు సంసృతి లే- దెందు జ్ఞానమిపుడు బుద్ధికిని లేదిది నైజము వ్యాకృతమునఁ బ్రకృతి పొందుగాను సంసారియయ్యె హుతభుగ్వారి మేళనంపు క్రియననె ॥చేరి॥

నాలుగవ చరణం - తాత్పర్యం

తాత్పర్యం: పరశురాముడు శ్రీరాముని సాక్షిగా జీవాత్మ, పరమాత్మల నడుమ ఉండే మాయా బంధాన్ని (వేదాంత రహస్యాన్ని) ఇలా వివరిస్తున్నాడు: "ఓ రామా! ఆలకించు. మనుష్యుడు నీ మాయా ప్రభావానికి లోబడి, దానికి అనుకూలంగా ఎంతకాలమైతే ప్రవర్తిస్తాడో... అంతకాలం అతడు జడుడు (అజ్ఞాని) గానే ఉండిపోతాడు. అప్పటివరకు అతనికి తనలోని ఆత్మతత్వం గోచరించదు. తనలో వివేకం లేకపోవడం వల్లే (అవిచారమున) 'అవిద్య' (అజ్ఞానం) అనేది బాగా ప్రబలిపోయి, ఆత్మజ్ఞానాన్ని నలిపేస్తుంది.

ఈ అవిద్య కారణంగానే పరమాత్మ యొక్క చైతన్యం బుద్ధిలో ప్రతిబింబించి (బింబితుడై), తాను ఒక 'జీవుడు' అనే భ్రమను పొందుతాడు. ఈ విధంగా జీవభావనను పొందినప్పుడే... శరీరం, మనస్సు, ప్రాణాల పట్ల 'ఇది నాది' అనే అహంకారాన్ని (స్వాభిమానమును) పెంచుకుంటాడు. ఆ అభిమానం ఏర్పడినప్పుడే సుఖదుఃఖాలను అనుభవిస్తాడు.

నిజానికి శుద్ధమైన ఆత్మకు ఎలాంటి జనన మరణ రూప సంసార బంధం (సంసృతి) లేదు. అలాగే జడమైన బుద్ధికి కూడా స్వయంగా ఎలాంటి జ్ఞానము లేదు. కానీ, అగ్ని (హుతభుక్కు) మరియు నీరు (వారి) ఒకదానితో ఒకటి కలిసినప్పుడు (కలిసిన పాత్ర వేడెక్కి నీరు ఉడికినట్లు)... జడమైన ప్రకృతి, చైతన్యవంతమైన ఆత్మతో కలవడం వల్ల ఈ ఆత్మ కూడా సంసారిలాగా భ్రమించి సుఖదుఃఖాలకు లోనవుతోంది అని పరశురాముడు పలికాడు."

విశేషం

  • ఉత్కృష్ట వేదాంత సిద్ధాంతం: మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్య కవి ఈ చరణంలో 'అద్వైత వేదాంత' రహస్యాన్ని అత్యంత ప్రతిభావంతంగా ఇమిడ్చారు. ఆత్మకు సుఖదుఃఖాలు లేవని, కేవలం ఉపాధి (శరీర, మనో బుద్ధులు) తాదాత్మ్యం వల్లే జీవుడు కష్టనష్టాలను అనుభవిస్తున్నాడని ఇక్కడ స్పష్టం చేశారు.

  • హుతభుగ్వారి మేళన ఉపమానం: అగ్ని, నీరు ఒకదానికొకటి విరుద్ధమైనవి. కానీ పాత్ర ద్వారా అగ్ని వేడి నీటికి తగిలితే నీరు కూడా ఉడుకుతుంది. అలాగే నిష్క్రియ అయిన ఆత్మ, జడమైన ప్రకృతి (బుద్ధి) తో కలవడం వల్ల 'నేనే సంసారిని' అని భ్రమ పడుతుందనే ఉపమానం కవి తాత్విక పటిమకు నిదర్శనం.

  • భక్తి నుండి జ్ఞానానికి: పరశురాముడు కేవలం శ్రీరాముని స్తుతించడమే కాక, సాక్షాత్ పరబ్రహ్మ స్వరూపుడైన రాముని సమక్షంలో ఆత్మజ్ఞాన ప్రకటన చేయడం ఈ కీర్తనలోని పరమార్థం.

ఐదవ చరణము

ఎంతదాక నరుఁడు నీ పదహితుల పొత్తుఁజొరఁడు వినువాఁ

డంతదాఁక కరుఁడువలెను భవాబ్ధిదిరుగు పామరుఁడు ఏ-

కాన్తుడై సుజనసంగతి వలనను గనిన భక్తిచేతనెపుడు నన్ను న-

నంతు నాశ్రయించినపుడు మాయకు నంతమజితుఁడును స్వప్రకాశుఁడును

శాంతాత్మకుఁడౌనైన సద్గురుఁ దంతవాని కగపడును సుని-

తాంతానందమతనిచేఁ గని చింతలతలనెల్లఁ த్రుంచి ని-

రంతరాత్మ సుఖముఁ జెందు నీ పదరాజీవయుగభక్తి లేని నరు-

లంతమొంది జ్ఞానముక్తిసుఖముల నంద వశముగాక చెడుదురనె ॥చేరి॥

ఐదవ చరణం - తాత్పర్యం

తాత్పర్యం:

పరశురాముడు సంసార సాగరం నుండి విముక్తి పొందే మార్గాన్ని (భక్తి-సత్సంగాల మహిమను) శ్రీరామునికి వివరిస్తూ ఇలా అంటున్నాడు:

"ఓ రామా! ఆలకించు. మనుష్యుడు నీ పాదపద్మాలను ఆశ్రయించిన భక్తుల (సత్పురుషుల) సాంగత్యాన్ని ఎంతవరకు అయితే పొందడో... అంతవరకు అతడు అడవి ఏనుగు (కరుడు) లాగా అదుపులేకుండా ఈ సంసార సాగరంలో (భవాబ్ధి) కొట్టుమిట్టాడుతూ, తిరిగే పామరుడిగానే మిగిలిపోతాడు.

కానీ, ఏకాంత నిష్ఠతో, సత్పురుషుల సహవాసం (సుజన సంగతి) ద్వారా లభించిన నిరంతర భక్తితో... అనంత స్వరూపుడవైన నిన్ను ఎప్పుడైతే ఆశ్రయిస్తాడో, అప్పుడు అతడి మాయా బంధం అంతమైపోతుంది. అలా మాయను జయించినవాడు, తనలోనే వెలిగే ఆత్మజ్యోతిని (స్వప్రకాశాన్ని) కనుగొని పరమ శాంతాత్ముడు అవుతాడు.

అలాంటి పక్వత వచ్చిన భక్తునికి సద్గురువు లభిస్తాడు. ఆ సద్గురువు అనుగ్రహం వల్ల అతడు ఎనలేని, శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని (సునితాంతానందమును) పొంది, తనలోని సమస్త దుఃఖాలను, చింతలను సమూలంగా తుంచివేసి, నిరంతర ఆత్మసుఖాన్ని అనుభవిస్తాడు. ఓ రామా! నీ పాదపద్మాలపై భక్తి లేని మనుష్యులు అజ్ఞానంతో నశించిపోతారు. వారు జ్ఞానాన్ని గానీ, ముక్తి సుఖాన్ని గానీ పొందలేక ఇహపరాలలో చెడిపోతారు అని పరశురాముడు పలికాడు."

విశేషం

  • భక్తి మరియు సత్సంగ మహిమ: మునుపటి చరణంలో కఠినమైన వేదాంతం చెప్పిన కవి, ఈ చరణంలో ఆ వేదాంతాన్ని సాధించడానికి 'సత్సంగం' మరియు 'రామభక్తి' ఎంత అవసరమో చెప్పారు. భగవద్భక్తుల సాంగత్యం లేకపోతే మానవుడు మదించిన ఏనుగులా సంసారంలో తిరుగుతాడనే ఉపమానం ఇక్కడ హృదయానికి హత్తుకుంటుంది.

  • ముక్తి క్రమం: కవి ఇక్కడ ముక్తి లభించే క్రమాన్ని చక్కగా వివరించారు: సత్సంగం  భక్తి ప్రబోధం  భగవదాశ్రయం  మాయా నివృత్తి  సద్గురు ప్రాప్తి  పరిపూర్ణ ఆత్మ సుఖం.

  • సద్గురు ప్రాప్తి రహస్యం: ఒక సాధకునికి సద్గురువు ఎప్పుడు లభిస్తాడు? అంటే, అతడు సత్పురుషుల సాంగత్యం వల్ల భక్తిని పెంచుకుని, భగవంతుని శరణువేడినప్పుడు మాత్రమే సద్గురువు లభిస్తాడనే రహస్యాన్ని కవి ఇక్కడ అద్భుతంగా వెల్లడించారు

ఆరవ చరణము

ఈశ శరణుశరణు దురితవినాశ శరణుశరణు సుజన- క్లేశహరణ శరణూ జయజయ శ్రీరామ శరణుశరణు నేఁ జేసినట్టి పుణ్యమెల్ల నీదు మహాశుగమున కొసఁగినాఁడ నను దయ- జేసి బ్రోవుమనఁ బరశురామునకు సీతావిభుఁడు ప్రసన్నుఁడై పలికె వాసి నీ మనంబునను దలపోసి వరముఁ కోరు నిను కృపఁ జేసినాననిన భృగుకులుఁడు భాసిల్లుచు నీదు పదరజో- లేశమునకు నేవరంబు సమ మఖిలేశ భక్తినిమ్మనఁ గృతార్థునిగఁ జేసి పనుపఁజనియె జామదగ్ని నిజేచ్ఛం దనుజరిపు నుతించుచుఁ జనె ॥చేరి॥

ఆరవ చరణం - తాత్పర్యం

తాత్పర్యం: పరశురాముడు శ్రీరాముని వేడుకుంటూ ఇలా శరణాగతి పొందాడు: "ఓ ఈశ్వరా! నీకు శరణు శరణు. పాపాలను నాశనం చేసేవాడా! శరణు శరణు. సత్పురుషుల కష్టాలను హరించేవాడా! శరణు. ఓ శ్రీరామా! నీకు జయము జయము, శరణు శరణు. స్వామీ! నా తపస్సు ద్వారా నేను సంపాదించిన పుణ్యనంతటినీ (నా లోకాలను) తిరుగులేని నీ మహాబాణానికి (మహాశుగమునకు) ఆహుతిగా సమర్పిస్తున్నాను. నన్ను దయతో రక్షించు."

ఇలా ప్రార్థించిన పరశురామునిపై సీతాపతియైన శ్రీరాముడు ప్రసన్నుడయ్యాడు. లక్ష్మణాగ్రజుడు ఎంతో ప్రేమతో... "ఓ భార్గవరామా! నీ మనస్సులో ఉన్న కోరికను ఆలోచించుకుని ఏదైనా వరం కోరుకో, నీపై నాకు అనుగ్రహం కలిగింది" అని పలికాడు. అప్పుడు భృగువంశ శ్రేష్ఠుడైన పరశురాముడు తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ... "ఓ అఖిలేశ్వరా! నీ పాదధూళి యొక్క ఒక్క పరమాణువుతో (పదరజోలేశముతో) సమానమైన వరం ఈ సృష్టిలో ఏముంటుంది? ఏదీ లేదు! కాబట్టి నాకు నీ పాదపద్మాలపై నిశ్చలమైన భక్తిని మాత్రమే ప్రసాదించు" అని వేడుకున్నాడు. శ్రీరాముడు అతడిని అనుగ్రహించి కృతార్థుడిని చేయగా, జమదగ్ని కుమారుడైన పరశురాముడు (జామదగ్ని) రాక్షస సంహారకుడైన ఆ శ్రీహరిని మనసారా కీర్తిస్తూ, తన ఇష్టానుసారం మహేంద్ర పర్వతానికి వెళ్ళిపోయాడు.

విశేషం

  • పూర్ణ శరణాగతి తత్వం: పరశురాముడు తన అహంకారాన్ని వదిలిపెట్టడమే కాకుండా, తానూ చేసిన ఘోర తపఃఫలాన్ని (పుణ్యాన్ని) కూడా శ్రీరాముని బాణానికి సమర్పించాడు. ఇది జీవుడు తన సర్వస్వాన్ని పరమాత్మకు అర్పించే 'శరణాగతి' కి నిదర్శనం.

  • పదరజోలేశం - సర్వశ్రేష్ఠం: లోకంలో జనులు ధనకనక వస్తువాహనాలు లేదా స్వర్గలోక సుఖాలు కోరుకుంటారు. కానీ జ్ఞానోదయమైన పరశురాముడు మాత్రం "నీ పాదధూళి ముందు ఏ వరమూ సాటిరాదు, నాకు భక్తిని మాత్రమే ఇవ్వు" అని కోరడం భక్తి సామ్రాజ్య వైభవాన్ని చాటుతోంది.

  • కథా పరిసమాప్తి (పరశురామ ఘట్టం): వాల్మీకి రామాయణంలో పరశురాముని తపఃశక్తిని, లోకాలను రాముడు హరించినట్లు ఉంటుంది. ఇక్కడ ఆధ్యాత్మికంగా ఆ శక్తినంతటినీ రాముని పాదాల చెంత భక్తిగా మార్చి, ప్రశాంత చిత్తంతో పరశురాముడు నిష్క్రమించేలా కవి కథను నడిపారు.

ఏడవ చరణము

ప్రీతుఁడయ్యెఁ జాలా దశరథవిభుఁ డంతట లీలాగుణముల చేత నలరి శీలా తగపురిఁ జేరి చక్రి యావేళ భూ- జాత నెనసి తనరె ననుజులును నిజసతుల రతులనేలి రతులవిభవస- మేతుఁడు జగత్ప్రభుఁడుఁ బ్రథితగుణజాతుఁ డవ్యయానంతమూర్తి సం- గీతానంతకీర్తి సుగుణభూషాతాద్యఖిలసాక్షి మాయా- జాతాఖిలకలుషహరుఁడు సాకేతాధిపుఁడైయుండె హరి ద- యాతిశయత నిదియుఁ జెప్పె సుబ్రహ్మణ్యకవి శేషగిరీశు పేర వి- ఖ్యాతి మీఱ నధ్యాత్మరామాయణాఖ్యానమున బాలకాండమిది ॥చేరి॥

ఏడవ చరణం - తాత్పర్యం

తాత్పర్యం: పరశురాముని మునికోపం చల్లారి ప్రశాంతంగా వెళ్ళిపోవడంతో, అప్పటివరకు భయపడిన దశరథ మహారాజు అమితమైన ఆనందాన్ని (ప్రీతిని) పొందాడు. ఆ తర్వాత శ్రీరాముడు తన దివ్య లీలాగుణములతో అందరినీ అలరిస్తూ, సద్గుణములతో ఒప్పే తన అయోధ్యా నగరానికి (పురికి) సురక్షితంగా చేరుకున్నాడు. సాక్షాత్తు ఆ సుదర్శన చక్రధారి (చక్రి) అయిన శ్రీహరి... భూదేవి పుత్రికయైన సీతాదేవితో (భూజాతతో) కూడి పరమ వైభవంగా విహరించాడు. అతని తమ్ములైన లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నులు కూడా తమ తమ భార్యలతో కూడి సంతోషంగా గడిపారు.

ఆ సమస్త జగత్తుకూ ప్రభువు, అనంతమైన సంపదలు గలవాడు, కీర్తించదగిన సద్గుణములు కలవాడు, నాశనము లేని ఆనంద స్వరూపుడు, సంగీత ప్రియుడు, అనంతమైన కీర్తి గలవాడు, సద్గుణములే ఆభరణములుగా గలవాడు, సమస్త సృష్టికీ సాక్షీభూతుడు, మరియు మాయ వల్ల కలిగే సకల పాపాలను (కలుషాలను) హరించేవాడైన ఆ శ్రీమహావిష్ణువు... ఈ విధంగా సాకేతపురి (అయోధ్య) కి రాజై విరాజిల్లాడు.

శ్రీహరి యొక్క అపారమైన దయాకటాక్షం వల్ల, మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్య కవి తిరుమల శేషగిరీశుని (వెంకటేశ్వరుని) అంకితంగా, ఎంతో ప్రఖ్యాతి గాంచిన ఈ 'అధ్యాత్మ రామాయణ' కీర్తనలలోని 'బాలకాండమును' ఈ కీర్తనతో సంపూర్ణంగా ముగించి లోకానికి అందించాడు.

విశేషం

  • కథా ముగింపు మరియు మంగళాంతం: వాల్మీకి రామాయణంలో లాగే, పరశురామ గర్వభంగం తర్వాత దశరథుడు హాయిగా ఊపిరి పీల్చుకుని, పుత్ర వధూ సమేతంగా అయోధ్యకు చేరడం, అక్కడ రామచంద్రుడు సీతాదేవితో సుఖంగా ఉండడంతో బాలకాండ కథ సుఖాంతమవుతుంది.

  • శ్రీరాముని దివ్య నామ సంకీర్తనం: కవి ఈ చివరి చరణంలో రాముని పరతత్వాన్ని చాటే ఎన్నో దివ్య నామాలను (చక్రి, జగత్ప్రభువు, అవ్యయానంతమూర్తి, అఖిలసాక్షి, మాయాజాతాఖిలకలుషహరుడు) ఒకేచోట కూర్చి అద్భుతమైన స్తోత్రంగా మలిచారు.

  • కృతికర్త - కృతిభర్త: మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్య కవి తన అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనలన్నింటినీ కృతిభర్త అయిన 'శేషగిరీశుడు' (తిరుమల శ్రీనివాసుడు) పేరిట ముద్రికతో రచించారు. రాముడు, వేంకటేశ్వరుడు ఒక్కరే అనే అభేద భావన ఇందులో కనిపిస్తుంది.


Thursday, May 28, 2026

కల్యాణము వినవే నేడు సీతాకల్యాణము వినవే

 

కల్యాణము వినవే నేడు సీతాకల్యాణము వినవే

బాలకాండము - 16

రాగం: కళ్యాణి

తాళం: అట

పల్లవి:

కల్యాణము వినవే నేడు సీతాకల్యాణము వినవే ॥కల్యాణము॥

అనుపల్లవి:

కల్యాణమయమైన కల్యాణనిలయమున కల్యాణప్రదుడౌ అహల్యావరదుని ॥కల్యాణము॥

చరణము 1:

వేదనాదములు వేణుమర్దళ వీణాదుందుభి డిండిమాది మహావాద్య నాదములు పుణ్యాంగనాబృంద శుభగాన నాదములు జెలగ జనకుడు ఎదుర్కొని దశర- థాది భూపతుల కర్హాసన మునిచి యా మీద సపురోహితు- డై దేవముఖు హైమవేది బ్రతిష్ఠించి వివిధమంత్రములచే వేదోక్త హోమవిధు లొనరించి సీతాది కన్యల ధన్యల నల్వురను స- మ్మోదమున రావించి మురియుచు శుభజలా- పాదకముగ మధుపర్కమిచ్చి వేడ్క బ్రోదిజేసి నృపుడు పూజించె రాఘవుల ॥కల్యాణము॥

మొదటి చరణం తాత్పర్యం:

ఓ సఖీ! మంగళకరమైన సీతారాముల కళ్యాణ వైభవాన్ని విను.

పెండ్లిపందిరిలో వేదమంత్రాల ఘోష, పిల్లనగ్రోవి (వేణువు), మద్దెల, వీణ, దుందుభి, డిండిమము వంటి అనేక మహావాద్యాల ధ్వనులు మిన్నంటుతున్నాయి. పుణ్యస్త్రీల సమూహాలు శుభప్రదమైన పెండ్లి పాటలు పాడుతున్నారు. ఇటువంటి కోలాహలం మధ్య జనకమహారాజు ఎదురేగి దశరథ మహారాజును, ఇతర రాజులను సాదరంగా ఆహ్వానించాడు. వారికి తగిన ఆసనాలను ఇచ్చి గౌరవించాడు.

ఆ తర్వాత, జనకుడు తన పురోహితులతో కలిసి, యజ్ఞస్వరూపుడైన అగ్నిదేవుడిని బంగారు యజ్ఞవేదికపై ప్రతిష్ఠించాడు. వేదమంత్రోక్తంగా హోమ ప్రక్రియలను నిర్వహించాడు. అనంతరం ధన్యులైన సీత, ఊర్మిళ, మాండవి, శ్రుతకీర్తి అనే నలుగురు కన్యలను ఎంతో సంతోషంతో పెండ్లిమండపానికి పిలిపించాడు. ఎంతో మురిపెంగా, మంగళకరమైన జలముతో కాళ్ళు కడిగి, మధుపర్కములను (పెరుగు, తేనె కలయిక) సమర్పించి, ఎంతో ఆదరంతో జనకమహారాజు రాఘవులను (శ్రీరామ, లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నులను) పూజించాడు.

విశేషం:

  • కళ్యాణ వైభవం: ఈ చరణంలో కవి పెండ్లిపందిరి వాతావరణాన్ని మన కళ్ళకు కట్టినట్లు వివరించారు. మంగళ వాద్యాలు, పుణ్యస్త్రీల పాటలు, వేదమంత్రాల ధ్వనుల ప్రస్తావన ద్వారా నాటి వివాహ సంప్రదాయాన్ని, వైభవాన్ని అద్భుతంగా చిత్రించారు.

  • నలుగురు కన్యల ప్రస్తావన: ఇక్కడ కేవలం శ్రీరాముని వివాహమే కాకుండా, సీతాదేవితో పాటు మిగిలిన ముగ్గురు కన్యల (ఊర్మిళ, మాండవి, శ్రుతకీర్తి) వివాహ వేడుకకు కూడా జనకమహారాజు సమష్టిగా ఏర్పాట్లు ప్రారంభించిన వైనాన్ని కవి చక్కగా సూచించారు.

  • మధుపర్క విధానం: సనాతన హిందూ వివాహ పద్ధతిలో వరుడిని సాక్షాత్ విష్ణుస్వరూపంగా భావించి కాళ్ళు కడిగి, మధుపర్కం ఇవ్వడం అనే సాంప్రదాయాన్ని జనకుడు శాస్త్రోక్తంగా నిర్వహించాడని చెప్పడం ఈ చరణంలోని ముఖ్యాంశం.

చరణము 2:

శ్రీమీఱ జనకుడు శృంగారవతియై సౌదామినీలత మాడ్కి తనరెడు సీతా- కోమలి తెఱమఱుగుననుంచి చాల గారామున రామాభిరాముడైన శ్రీ రామచంద్రుని పాదరాజీవములు గడిగి సేమమున తజ్జలము శిరమున ధరియించి నీమముతో సీత నిఖిలలోకమాత గామితసిద్ధసంకల్పపూర్వకముగ భూమీశుడు ధారబోసె నగ్నిసాక్షిగా మానవతిని రాఘవుడు చేకొనె దేవ- తామందారసుమధారలు గురిసె భద్రామితగుణులై యలరు వధూవరులపై ॥కల్యాణము॥

రెండవ చరణం తాత్పర్యం:

ఐశ్వర్యం ఉట్టిపడేలా జనకమహారాజు, మెరుపుతీగలా (సౌదామినీలత) ప్రకాశిస్తూ, శృంగారవతియై ఒప్పారుతున్న సుకుమారి సీతాదేవిని తాత్కాలికంగా తెర వెనుక ఉంచాడు.

ఆ తర్వాత, ఎంతో ప్రేమతో, చూసేకొద్దీ చూడాలనిపించే అందం గల శ్రీరామచంద్రుని పద్మాల వంటి పాదాలను కడిగాడు. శుభప్రదమైన ఆ పాదతీర్థాన్ని తన తలపై చల్లుకున్నాడు. నిఖిలలోకములకు తల్లి అయిన ఆ సీతాదేవిని, మనసులోని కోరికలన్నీ సిద్ధించాలనే సంకల్పంతో, జనకమహారాజు నియమ నిష్ఠలతో అగ్నిసాక్షిగా శ్రీరాముడికి కన్యాదానం (ధారబోయడం) చేశాడు.

ఆత్మగౌరవం గల ఆ ఉత్తమ ఇల్లాలు సీతను రాఘవుడు పాణిగ్రహణం చేసి స్వీకరించాడు. ఆ సమయంలో, మంగళకరమైన అపరిమిత గుణాలతో విరాజిల్లుతున్న ఆ వధూవరులపై (సీతారాములపై) దేవతలు ఆకాశం నుండి మందార పూల వానను కురిపించారు.

విశేషం:

  • అద్భుత ఉపమానం: సీతాదేవి అందాన్ని, ప్రకాశాన్ని కవి "సౌదామినీలత" (మెరుపుతీగ) తో పోల్చారు. పెండ్లికూతురి అలంకరణ, ఆమె దివ్యత్వం ఈ ఒక్క ముక్కలో కళ్ళకు కడుతుంది.

  • తెర మరుగు సంప్రదాయం: వివాహ సమయంలో జీలకర్ర-బెల్లం పెట్టే వరకు వధూవరుల మధ్య అడ్డుతెరను ఉంచే సాంప్రదాయాన్ని "తెఱమఱుగుననుంచి" అనే పదం ద్వారా కవి ఇక్కడ గుర్తుచేశారు.

  • కన్యాదాన వైభవం: లోకమాత అయిన సీతను సాక్షాత్ పరమాత్ముడైన రాముడికి ఇచ్చి, ఆ పాదజలాన్ని తలపై చల్లుకోవడం ద్వారా జనకమహారాజు తన జన్మ ధన్యమైందని భావించిన ఘట్టం ఇందులో అత్యంత భక్తిభావంతో వర్ణించబడింది.

    చరణము 3:

    అంతట దెరదీయ నతివమోము జూచి సంతసించెను రామచంద్రు కన్గవ తార కాంతు గనుగొని యలరు కలువలపోల్కి నా యింతిచూపులు దనరె హృదయేశు పదయుగళి నెంతయు దామరల నెనయు తేటులనగా కాంతామణిని పాణిగ్రహణ మొనరజేసి కంతుజనకుడు మంగళసూత్రముగట్టి దంతిగమనకు మణులు తలంబ్రాలుపోసి శ్రీ- మంతుడై లాజహోమముజేసి కృతకృత్యస్వాంతుడయ్యెను తాటకాంతకు డటమీద సంతతానందమున జనకుడు ఊర్మిళ నిచ్చె మంతుకెక్కగాను లక్ష్మణకుమారునకు ॥కల్యాణము॥

    మూడవ చరణం తాత్పర్యం:

    అటుపై వధూవరుల మధ్య ఉన్న అడ్డుతెరను తొలగించగా, సీతాదేవి ముఖాన్ని చూసి శ్రీరామచంద్రుని కన్నులు ఎంతో ఆనందించాయి. పున్నమి చంద్రుడిని (తారకాంతుడు) చూసి వికసించే కలువ పూలలా, ఆ సీతమ్మ చూపులు తన హృదయనాథుడైన రాముని వైపు ప్రసరించాయి. అలాగే ఆమె నేత్రాలు శ్రీరాముని పాదపద్మాలపై వాలిన తీరు, పద్మాలపై వాలిన తుమ్మెదలా (తేటులనా) ఒప్పారాయి.

    ఆ తర్వాత, మన్మథునికి తండ్రియైన (విష్ణుస్వరూపుడైన) శ్రీరాముడు ఆ కాంతామణి సీతను పాణిగ్రహణం (చేయి పట్టుకోవడం) చేశాడు. మంగళసూత్రాన్ని కట్టి, గజగామిని (ఏనుగు నడక వంటి గంభీరమైన నడక గలది) అయిన సీత తలపై ముత్యాల తలంబ్రాలను పోశాడు. శ్రీమంతుడైన ఆ తాటకాంతకుడు (తాటకను సంహరించిన రాముడు) లాజహోమము (పేలాలతో చేసే హోమం) నిర్వహించి, తన మనస్సులో కృతకృత్యుడై (ధన్యుడై) భాసించాడు.

    ఆ తర్వాత, జనకమహారాజు ఎంతో సంతోషంతో తన రెండో కుమార్తె అయిన ఊర్మిళను, కీర్తిమంతుడైన లక్ష్మణకుమారునికి ఇచ్చి వివాహం జరిపించాడు.

    విశేషం:

    • కవితా శిల్పం (ఉపమానాలు): తెర తీసిన శుభముహూర్తాన సీతారాముల పరస్పర వీక్షణలను కవి అద్భుతమైన పోలికలతో వర్ణించారు. రాముడిని చూసిన సీత చూపులు "చంద్రుడిని చూసిన కలువలు" లాగా, రాముని పాదాలపై వాలిన ఆమె చూపులు "తామర పూవుపై వాలిన తుమ్మెదలు" లాగా ఉన్నాయని చెప్పడం కవి ప్రతిభకు నిదర్శనం.

    • కృదంత, లీలా నామాలు: శ్రీరాముడిని ఇక్కడ కవి "కంతుజనకుడు" (మన్మథుని తండ్రి అయిన విష్ణువు) అని, "తాటకాంతకుడు" (తాటకను వధించిన పరాక్రమశాలి) అని సంబోధించడం ద్వారా రాముని దైవత్వాన్ని, శౌర్యాన్ని ఒకేసారి స్మరించారు.

    • లక్ష్మణ ఊర్మిళల వివాహం: సీతారాముల ప్రధాన కల్యాణ ఘట్టం ముగిసిన వెంటనే, లక్ష్మణ ఊర్మిళల వివాహం కూడా శాస్త్రోక్తంగా జరిగిన వైనాన్ని కవి ఈ చరణం చివర్లో చక్కగా ముడిపెట్టారు.

చరణము 4:

వరుసతోడను కుశధ్వజుని కొమార్తెల సురుచిర మాండవి శ్రుతకీర్తుల నిరువురను భరత శత్రుఘ్నులకును జనకధరణీశు డానందభరితు డగుచు నొసగె నరుదారగా బెండ్లి యలరారె నావేళ జిరతరయశులు వసిష్ఠవిశ్వామిత్రులురువుగ నావధూవరులకు సేసలు శిరమున నిడిరి యాశీర్వాదముల జేసి రిరవంద దశరథాధీశుడు దీవించె గరిమను కౌసల్య కైక సుమిత్రాది కరిగమనలు మంగళహారతులొసంగి రా తఱి రామలక్ష్మణభరతశత్రుఘ్నులకు ॥కల్యాణము॥

నాలుగవ చరణం తాత్పర్యం:

ఆ వివాహ వేదికపై వరుస క్రమముగా, జనకమహారాజు తమ్ముడైన కుశధ్వజుని కుమార్తెలు, ఎంతో సౌందర్యవతులైన మాండవి, శ్రుతకీర్తి అనే ఇద్దరినీ భరత, శత్రుఘ్నులకు ఇచ్చి జనకమహారాజు అమితమైన ఆనందంతో కన్యాదానం చేశాడు. ఆ సమయంలో పెండ్లి వేడుకలు ఎంతో అపురూపంగా, వైభవంగా విరాజిల్లాయి.

శాశ్వతమైన కీర్తి గల వసిష్ఠ మహర్షి, విశ్వామిత్ర మహర్షి ఇద్దరూ కలిసి ఆ నలుగురు వధూవరుల తలపై అక్షింతలు (సేసలు) వేసి వేదమంత్రాలతో ఆశీర్వదించారు. దశరథ మహారాజు కూడా ఎంతో ఆనందంతో, గంభీరంగా కుమారులను, కోడళ్లను దీవించాడు. ఆ శుభసమయంలో గజగామినులైన కౌసల్య, కైకేయి, సుమిత్ర మొదలైన రాజమాతలు ఎంతో వైభవంగా శ్రీరామ, లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నులనే నలుగురు వరులకు, వారి వధువులకు మంగళహారతులు ఇచ్చారు.

విశేషం:

  • చతుర్విధ కల్యాణ సంపూర్ణత: ఈ చరణంతో రామ, లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నుల నలుగురి వివాహాలు పూర్తి కావడాన్ని కవి వర్ణించారు. రామాయణంలో ఇదొక అత్యంత మంగళకరమైన ఘట్టం.

  • పెద్దల ఆశీర్వాదం: పెండ్లికి మూలస్తంభాలైన వసిష్ఠ, విశ్వామిత్ర మహర్షుల దివ్య ఆశీస్సులు, తండ్రి దశరథుని దీవెనలు, ముగ్గురు తల్లుల (కౌసల్య, కైక, సుమిత్ర) మంగళహారతుల ప్రస్తావన ద్వారా నాటి కుటుంబ వ్యవస్థలోని గౌరవాన్ని, ఆనందాన్ని కవి చక్కగా ప్రతిబింబించారు.

  • సులభ శైలి: కవి సంస్కృత సమాసాలను, తెలుగు పదాలను మేళవించి "సురుచిర", "కరిగమనలు", "ఇరవంద" వంటి పదాలతో నడకను ఎంతో మధురంగా మార్చారు.

చరణము 5:

జనకవిభుడు కౌశికుని వసిష్ఠుని గనుగొని పల్కె నారదముని యచటి కొకనాడు చనుదెంచినను వినుమని పలికె హరి భక్తజనవరదుడయి నిర్జరులను బ్రోవ రా- వణు వధియింప రఘువంశమునను రాముడను పేర దాశరథియై నాలుగంశముల జననమొందెను సీత యను నామమున నీయింటను యోగమాయ పుట్టెను దెలిసి కౌసల్య- తనయునకు సీతనిమ్మని చనె నదిమొదలుగను సీత శ్రీసతి యని దలచి యేవిధ- మున రాము డల్లుడౌ నని చింతించి ధనువను నెపమున మీ దయను శుభము గంటిననె ॥కల్యాణము॥

ఐదవ చరణం తాత్పర్యం:

ఆ వివాహ మహోత్సవ సమయంలో జనకమహారాజు విశ్వామిత్రుడిని (కౌశికుడు), వసిష్ఠ మహర్షిని చూసి భక్తితో ఇలా పలికాడు— "మహర్షులారా! పూర్వం ఒకనాడు నారదమహర్షి నా వద్దకు విచ్చేసినప్పుడు ఒక పరమ రహస్యాన్ని చెప్పారు.

భక్తులను అనుగ్రహించే ఆ శ్రీమహావిష్ణువు, దేవతలను రక్షించడానికి మరియు రావణాసురుడిని వధించడానికి రఘువంశంలో 'రాముడు' అనే పేరుతో దశరథుని కుమారుడై నాలుగు అంశలతో (రామ, లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నులుగా) జన్మించాడని చెప్పారు. అలాగే సాక్షాత్ యోగమాయే నా ఇంట్లో 'సీత' అనే పేరుతో అవతరించిందని తెలిపారు. అందువల్ల కౌసల్యా నందనుడైన ఆ శ్రీరామునికే సీతను ఇచ్చి వివాహం జరిపించమని నారదుడు నాకు సూచించి వెళ్ళాడు.

ఆ రోజు నుండి సీతను సాక్షాత్ లక్ష్మీదేవిగా (శ్రీసతి) భావిస్తూ, ఆ పరమాత్ముడైన శ్రీరాముడు నాకు అల్లుడు అయ్యే భాగ్యం ఎలా కలుగుతుందా అని నిరంతరం చింతిస్తూ ఉన్నాను. చివరకు, మీ అందరి దయ వల్ల 'శివధనుర్భంగం' అనే నెపంతో (కారణంగా) ఈనాడు నా కోరిక నెరవేరి, ఈ మంగళకరమైన శుభాన్ని కళ్ళారా చూడగలిగాను" అని జనకుడు ఆనందభాష్పాలతో పలికాడు.

విశేషం:

  • అధ్యాత్మ రామాయణ వైశిష్ట్యం: ఈ కీర్తనలు 'అధ్యాత్మ రామాయణం' ఆధారంగా రాయబడినవి. అధ్యాత్మ రామాయణంలో ప్రతి ఘట్టంలోనూ శ్రీరాముని పరమాత్మ తత్వాన్ని, సీతాదేవి యోగమాయా/లక్ష్మీ స్వరూపాన్ని గుర్తుచేస్తూ ఉంటారు. ఇక్కడ జనకుని మాటల ద్వారా కవి ఆ దైవ రహస్యాన్ని అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు.

  • నాలుగు అంశల అంతరార్థం: మహావిష్ణువు తన శంఖ, చక్ర, గదా, పద్మ లేదా అనంత-కమలాది అంశలతో నల్వురు కుమారులుగా జన్మించాడనే విషయాన్ని "నాలుగంశముల జననమొందెను" అనే పదం ద్వారా కవి ఇక్కడ ప్రస్తావించారు.

  • భక్తి ప్రపత్తులు: సీతారాముల వివాహం కేవలం లౌకికమైనది కాదని, అది ముందే నిర్ణయించబడిన ఒక దైవిక ప్రణాళిక అని, మహర్షుల అనుగ్రహం వల్లే తనకు ఈ భాగ్యం దక్కిందని జనకుడు పలికిన తీరు ఆయన వినమ్రతను, భక్తిని చాటుతోంది.

చరణము 6:

శ్రీరామచంద్రుని జేరి జనకుడు బలికె శౌరీ నాజన్మము సాఫల్యమాయెను దారసింహాసనస్థలిని సీతాయుతుడవై రంజిల నిన్ను జూడ నర్హుడనైతి రా- మారమణ భువననిర్మాణనైపుణి గలిగె నీరజభవునకు నీ పాదвариచే నీ రమ్యపదజలము నెరిదాల్చి బలి మహావీరుడై సురరాజ్యవిభవము చేకొనె सारమౌ నీ పాదరజమున నహల్య ఘోరशాపము దొలగె కోవిదులును నీ యు- దారాంఘ్రిరేణువులు కోరి భవభయదూరులైనట్టి నీవే శరణని పొగడె రాముని ॥కల్యాణము॥

ఆరవ చరణం తాత్పర్యం:

అనంతరం జనకమహారాజు శ్రీరామచంద్రుని సమీపించి భక్తితో ఇలా స్తుతించాడు— "ఓ శౌరీ (విష్ణుస్వరూపుడవైన ఓ రామా)! ఈనాడు నిన్ను నా అల్లుడిగా పొందడం వల్ల నా జన్మ ధన్యమైంది, నా జీవితం సాఫల్యమయింది. శ్రేష్ఠమైన పెండ్లి సింహాసనంపై సీతాదేవితో కలిసి ముచ్చటగా విరాజిల్లుతున్న నిన్ను కళ్ళారా చూసే మహద్భాగ్యం నాకు దక్కింది.

ఓ లక్ష్మీరమణా! బ్రహ్మదేవునికి (నీరజభవుడు) ఈ సమస్త విశ్వాన్ని సృష్టించే నైపుణ్యం, శక్తి లభించాయంటే అది నీ పాదాల నుండి ఉద్భవించిన గంగ అనే పవిత్ర జలం వల్లే కదా! పూర్వం మహావీరుడైన బలిచక్రవర్తి నీ పవిత్రమైన పాదజలాన్ని (గంగను) భక్తితో తలపై దాల్చి, ఇంద్రపదవిని, దేవేంద్రుని రాజ్య వైభవాన్ని సైతం పొందగలిగాడు.

శ్రేష్ఠమైన నీ పాదధూళి (పాదరజము) తగలడం వల్లే అహల్యాదేవి పొందిన ఘోరమైన శిలా శాపము తొలగిపోయింది. లోకంలోని జ్ఞానులు, పండితులు సైతం సంసార బంధాలు, జన్మమృత్యు భయాల నుండి విముక్తి పొందడానికి నీ ఉదారమైన పాదధూళి కణాలనే కోరుకుంటారు. అటువంటి మహిమాన్వితుడవైన నీవే నాకు శరణు" అని జనకుడు శ్రీరాముని మనసారా కీర్తించాడు.

విశేషం:

  • పాదమహిమ వర్ణన: ఈ చరణంలో కవి శ్రీరాముని పాదాల యొక్క దివ్యమైన మహిమను మూడు రకాలుగా అద్భుతంగా స్తుతించారు:

    1. బ్రహ్మదేవుడు లోకాలను సృష్టించే శక్తిని పొందింది విష్ణుపాదోద్భవి అయిన గంగ వల్లే.

    2. బలిచక్రవర్తి వామనావతారంలోని స్వామి పాదతీర్థాన్ని నెత్తిన చల్లుకుని గొప్ప వైభవాన్ని అందుకున్నాడు.

    3. రామావతారంలో గౌతమ మహర్షి భార్య అయిన అహల్య శిలగా మారినప్పుడు, రాముని పాదధూళి తగిలి శాపవిముక్తి పొందింది.

  • భక్తిరస పరాకాష్ఠ: జనకమహారాజు లౌకికమైన మామగారి హోదాను పక్కనపెట్టి, శ్రీరాముడిని సాక్షాత్ సృష్టికర్త అయిన నారాయణుడిగా దర్శించి శరణాగతి వేడడం ఈ చరణంలోని పరమార్థం. 'అధ్యాత్మ రామాయణ' తత్వానికి ఇది అద్దం పడుతుంది.

చరణము 7:

సొరిది యాసమయమున సురదుందుభులు మ్రోసె ధ్రిగుడు తద్ధిన్నాంత కిటతక తాథైథైయ్య యనుచు నచ్చరలా- డిరి గంధర్వవరులు బాడిరి భూసురవరుల ధరణీవరులఁ బూజచేసి సరసమృష్టాన్న భోజనములిడిరి కరణి పరగ నాల్గునాళ్లు జరుగుటయుఁ గౌశికుఁ డరిగె నల్లుండ్రకు నరణమిచ్చిన నృపుడు కరుణచేఁ బుత్రికల ఘనమతులఁ గాంచి త్వరతోడఁ పనుప నా దశరథక్షితిపతివరసుతులు గోడండ్రు సిరులలర నాశేష- గరివాసుఁడైన రఘువరుని మున్నిడుకొని పురికి ప్రయాణోన్ముఖుఁడయ్యె ముదమున ॥కల్యాణము॥

ఏడవ చరణం తాత్పర్యం:

ఆ శుభసమయంలో ఆకాశంలో దేవదుందుభులు మ్రోగాయి. దేవలోకపు అప్సరసలు "ధ్రిగుడు తద్ధిన్నాంత కిటతక తాథైథైయ్య" అనే లయబద్ధమైన జతులతో (తాళగతులతో) నాట్యం చేశారు. గంధర్వ శ్రేష్ఠులు మధురంగా గానం చేశారు. ఇటు భూలోకంలో జనకమహారాజు బ్రాహ్మణోత్తములను, విచ్చేసిన రాజులను శాస్త్రోక్తంగా పూజించి, వారికి ఎంతో రుచికరమైన మృష్టాన్న భోజనాలను వడ్డించి తృప్తిపరిచాడు.

ఈ విధంగా వివాహ వేడుకలు వైభవంగా నాలుగు రోజుల పాటు జరిగాయి. ఆ తర్వాత విశ్వామిత్ర మహర్షి (కౌశికుడు) తన లీలను ముగించుకుని సెలవు తీసుకుని వెళ్ళిపోయాడు. జనకమహారాజు తన అల్లుళ్లకు ఘనంగా కట్నకానుకలను (అరణము) ఇచ్చాడు. ఎంతో సద్గుణవతులైన తన కుమార్తెలను పిలిచి, ప్రేమతో వారికి హితబోధ చేసి, అత్తవారింటికి పంపడానికి త్వరపడ్డాడు.

అనంతరం, ఆ దశరథ మహారాజు తన శ్రేష్ఠులైన కుమారులు, లక్ష్మీప్రదమైన కోడళ్లతో కలిసి, సాక్షాత్ శేషశైలవాసుడైన (శ్రీనివాసుడైన) ఆ శ్రీరామచంద్రుడిని ముందుంచుకుని, పరమానందంతో తన రాజధానియైన అయోధ్యాపురానికి ప్రయాణమయ్యాడు.

విశేషం:

  • నృత్య తాళ గతులు: కవి ఈ చరణంలో "ధ్రిగుడు తద్ధిన్నాంత కిటతక తాథైథైయ్య" అని నృత్య సంబంధిత జతులను వాడడం చాలా విశేషం. ఇది కీర్తనకు ఒక చక్కని నడకను, నాట్యరూపానికి తగిన గంభీరతను తెచ్చిపెట్టింది. అప్సరసల నృత్యాన్ని మన కళ్ళముందు నిలిపింది.

  • ఐదు రోజుల పెండ్లి సంప్రదాయం: "కరణి పరగ నాల్గునాళ్లు జరుగుటయు" అనగా పూర్వకాలంలో జరిగే 'ఐదు రోజుల పెండ్లి' (నాలుగు రోజులు వేడుకలు, ఐదవ రోజు అప్పగింతలు/ప్రయాణం) సాంప్రదాయాన్ని ఇక్కడ కవి గుర్తుచేశారు.

  • అధ్యాత్మ రామాయణ ముగింపు - వేంకటేశ్వర తత్వం: కవి ఈ చరణం చివరలో శ్రీరాముడిని "ఆశేషగిరివాసుఁడైన రఘువరుడు" (శేషాచలం లేదా తిరుమల కొండపై వెలసిన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు) అని కీర్తించారు. మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్యకవి తన అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనలన్నింటినీ తిరుమల శ్రీనివాసునికి అంకితంగా భావించి రాయడం వల్ల, రాముడిని సాక్షాత్ శేషగిరివాసుడిగా దర్శించి మంగళం పలికారు.

మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్యకవి విరచిత బాలకాండలోని ఈ సుప్రసిద్ధ "సీతాకల్యాణ వైభోగ" కీర్తనను చరణాల వారీగా, సమగ్ర తాత్పర్య విశేషాలతో పూర్తి చేసుకున్నాము. స్వస్తి!

Sunday, May 24, 2026

విను హైమవతీ! ఘనాఘన సుందరాకృతీ!

 

మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్య కవి గారు రచించిన అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనల్లోని బాలకాండములోని విను హైమవతీ! ఘనాఘన సుందరాకృతీ  (15వ కీర్తన) కు సంబంధించిన తాత్పర్యం, విశేషాలు 24-05 -26

అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తన (బాలకాండము - 15)

రాగం: కాపి

తాళం: జంపె

పల్లవి:

విను హైమవతీ! ఘనాఘన సుందరాకృతీ! వినుతధృతీ! కరుణామతీ! ॥విను॥

అనుపల్లవి:

తన మంత్రులను బనిచె దశరథుని తోడితెమ్మని జనక నృపతి వేగా బాగా ॥విను॥

మొదటి చరణం:

ఆరూఢి దివసత్రయమున వారలయోధ్యఁ జేరి దశరథుని గాంచి ధీరులై మ్రొక్కి బహుదివ్యవస్తువుల నరుదారగా గాన్కయుంచి శ్రీరామునకు జయ శ్రీరమారామునకు సీతనీ నిశ్చయించి నేఁడు శ్రీ- మీఱ మిము బిలువనంపెను జనకుఁడన సంభ్రమించి వేడుక దలంచి మించి ॥విను॥

ప్రతి చరణానికి తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

పల్లవి: ఓ పార్వతీ దేవి! (శివుడు చెబుతున్నాడు) మేఘం వంటి నీలమేఘ శ్యామల సుందర రూపం కలవాడు, లోకాలచేత స్తుతించబడే ధైర్యం కలవాడు, దయామయుడు అయిన ఆ శ్రీరాముని కథను విను.

అనుపల్లవి: జనక మహారాజు తన మంత్రులను పిలిచి, అయోధ్యకు వెళ్లి దశరథ మహారాజును సగౌరవంగా, వేగంగా తీసుకురమ్మని ఆజ్ఞాపించి పంపించాడు.

మొదటి చరణం: జనకుని మంత్రులు పట్టుదలగా మూడు రోజుల్లోనే అయోధ్య నగరానికి చేరుకున్నారు. అక్కడ దశరథ మహారాజును దర్శించుకుని, ధీరత్వంతో ఆయనకు నమస్కరించారు. తాము తెచ్చిన అనేక రకాలైన అద్భుతమైన దివ్య వస్తువులను కానుకలుగా సమర్పించారు.

అనంతరం వారు దశరథునితో ఇలా అన్నారు: "మహారాజా! లక్ష్మీదేవి స్వరూపమైన సీతాదేవిని, విజయుడైన మీ కుమారుడు శ్రీరామునికి ఇచ్చి వివాహం చేయాలని మా జనక మహారాజు నిశ్చయించారు. మిమ్మల్ని వైభవంగా తోడ్కొని రావడానికి మమ్మల్ని పంపారు" అని పలికారు. ఆ మాటలు వినగానే దశరథ మహారాజు ఎంతో ఆనందంతో, ఉత్సాహంతో పరవశించిపోయాడు.

విశేషం:

  • కథా నేపథ్యం: విశ్వామిత్రుని ఆధ్వర్యంలో శ్రీరాముడు శివధనుస్సును విరిచిన తర్వాత, సీతారాముల వివాహ నిశ్చయం జరుగుతుంది. ఈ శుభవార్తను దశరథునికి అందించి, ఆయన్ని మిథిలా నగరానికి ఆహ్వానించే ఘట్టం ఇది.

  • కవి చమత్కారం: మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్యకవి గారు ఈ కీర్తనను శివుడు పార్వతికి చెప్తున్నట్లుగా (అధ్యాత్మ రామాయణ శైలిలో) "విను హైమవతీ" అంటూ పల్లవిని అద్భుతంగా ముడిపెట్టారు. ప్రతి చరణం చివర "విను" అనే పదం వచ్చేలా అంత్యప్రాసలను ఎంతో చక్కగా కూర్చారు.

రెండవ చరణం:

జనవిభుఁడు శ్రీరామచంద్రునకు గళ్యాణమని చాట నానతిచ్చి జనకమంత్రులకు నుత్సాహమున రత్నభూషణదుకూలములనిచ్చి తన గురుండగు వసిష్ఠుని సుమంత్రుని గని రాముని పెండ్లి వార్త దెచ్చి తగు గదా జనకవిభు బాంధవ్యమనిన కడులెస్స యని రనువుగా ముదము హెచ్చి మెచ్చి ॥విను॥

తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

జనక మహారాజు పంపిన మంత్రుల ద్వారా శుభవార్త విన్న దశరథ మహారాజు పరమానంద భరితుడయ్యాడు. వెంటనే తన రాజ్యంలో శ్రీరామచంద్రుని వివాహ మహోత్సవం జరగబోతోందని చాటింపు వేయించమని అధికారులను ఆజ్ఞాపించాడు.

మిథిల నుండి వచ్చిన జనక మహారాజు మంత్రులకు ఎంతో ఉత్సాహంతో, గౌరవంతో అమూల్యమైన రత్నఖచిత ఆభరణాలను, పట్టువస్త్రాలను (దుకూలములు) బహుమతులుగా ఇచ్చి సత్కరించాడు.

ఆ తర్వాత దశరథుడు తన కులగురువైన వసిష్ఠ మహర్షిని, ప్రధాన మంత్రి అయిన సుమంత్రుడిని పిలిపించాడు. వారికి శ్రీరాముని పెండ్లి వార్తను తెలిపి, "జనక మహారాజుతో మనకు బాంధవ్యం కుదరడం ఎంతో తగినదే కదా!" అన్నాడు. దానికి వసిష్ఠుడు, సుమంత్రుడు కూడా ఎంతో సంతోషించి, "జనక మహారాజుతో వియ్యమందుడం నిజంగా చాలా శ్రేష్ఠమైనది" అని దశరథుని నిర్ణయాన్ని మనస్ఫూర్తిగా మెచ్చుకున్నారు.

విశేషం:

  • రాజ మర్యాదలు - సంస్కృతి: పూర్వకాలంలో ఒక శుభవార్త తెచ్చిన దూతలను ఎంతటి గౌరవంతో సత్కరించేవారో, అలాగే ఒక పెళ్లి సంబంధం నిశ్చయమైనప్పుడు పెద్దల (కులగురువు మరియు మంత్రుల) సమ్మతిని, సంతోషాన్ని పంచుకోవడం ఎంత ముఖ్యమో కవి ఈ చరణంలో చాలా చక్కగా వర్ణించారు.

  • పద ప్రయోగం: ఇందులో వాడిన 'దుకూలములు' అంటే పట్టువస్త్రాలు అని అర్థం. కవి వాడిన అంత్యప్రాసలు (ఆనతిచ్చి, ఇచ్చి, తెచ్చి, మెచ్చి) ఈ చరణానికి చక్కని గేయ రూపాన్ని తెచ్చిపెట్టాయి.

మూడవ చరణం:

మరునాఁడు గురుహిత సమస్తజనులెల్ల వేమఱు బలసి కొలువగాను అరుదైన యాణిముత్యముల గొడుగులనీడ నధికవైభవముతోను భరతశత్రుఘ్ను లిరువురు గజారూఢులై యిరుగడల జేరి రాను రథమెక్కి నరవరుఁడు మిథిలానగరమునకుఁ జనె నెలమి నాల్గుపైనములలోను తాను ॥విను॥

తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

మరుసటి రోజు ఉదయాన్నే, తన కులగురువైన వసిష్ఠ మహర్షి, హితవు కోరే మంత్రులు, సమస్త ప్రజలు, సైన్యము తన్ను చుట్టుముట్టి ఎంతో భక్తిశ్రద్ధలతో కొలుస్తుండగా దశరథ మహారాజు ప్రయాణమయ్యాడు.

అత్యంత అరుదైన, అమూల్యమైన ఆణిముత్యాలతో అలంకరించిన శ్వేతచ్ఛత్రాల (గొడుగుల) నీడన, ఎంతో రాజవైభవంతో ఆయన బయలుదేరాడు.

భరత శత్రుఘ్నులు ఇద్దరూ పెద్ద ఏనుగులను ఎక్కి (గజారూఢులై) తండ్రికి ఇరువైపులా రక్షణగా, వైభవంగా వస్తుండగా, రాజాధిరాజైన దశరథుడు రథమెక్కి మిథిలా నగరానికి ప్రయాణమయ్యాడు. అలా ఆయన ఎంతో సంతోషంతో, ఉత్సాహంతో నాలుగు రోజుల ప్రయాణంలో (నాల్గు పైనములలో) మిథిలా నగరానికి చేరుకున్నాడు.

విశేషం:

  • రాజ ప్రయాణ వైభవం: ఒక చక్రవర్తి పెండ్లి కుమారుడి తండ్రిగా వేరొక రాజ్యానికి వెళ్తున్నప్పుడు ఉండే రాజలాంఛనాలను కవి ఇక్కడ కళ్లకు కట్టారు. ఆణిముత్యాల గొడుగులు, భరత శత్రుఘ్నుల గజారోహణ వంటి వర్ణనలు ఆనాటి వైభవాన్ని తెల్పుతాయి.

  • పద ప్రయోగం: 'నరవరుఁడు' అనగా నరులలో శ్రేష్ఠుడైన దశరథ మహారాజు అని అర్థం. 'పైనములు' అంటే ప్రయాణాలు లేదా విడిదులు. నాలుగు రోజుల ప్రయాణ కాలంలో వారు మిథిల చేరారని కవి సులభ శైలిలో చెప్పారు.

నాలుగవ చరణం:

హితమతిని దశరథున కెదురుగాఁ జని పురోహితసహితుఁడై జనకుఁడు చతురుఁడై పూజింప సరసులై రామలక్ష్మణులు తమ తండ్రి కపుఁడు అతిభక్తి ప్రణమిల్ల నాలింగనమొనర్చె నానందమునను నృపుఁడు తత మహో- న్నత జనకరాజసదనమున సుతకౌశికాన్వితుఁడై వసించె నతఁడు జనహితుఁడు ॥విను॥

తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

మంచి మనసు గల జనక మహారాజు, దశరథ మహారాజు తన నగరానికి వస్తున్నాడని తెలిసి, తన పురోహితుడైన శతానంద మహర్షితో కలిసి స్వయంగా ఎదురెళ్లాడు. లోకజ్ఞానము, నేర్పు గల జనకుడు దశరథునికి ఘనస్వాగతం పలికి, ఎంతో భక్తిశ్రద్ధలతో పూజించి ఆహ్వానించాడు.

ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న గుణవంతులైన రామలక్ష్మణులు ఇద్దరూ తమ తండ్రి అయిన దశరథుని చూసి, ఎంతో భక్తితో ఆయన పాదాలకు ప్రణామం చేశారు. విడిపోయిన తన కుమారులను చూడగానే దశరథ మహారాజు ఆనందబాష్పాలు రాల్చుతూ, వారిద్దరినీ ప్రేమతో గట్టిగా అక్కున చేర్చుకున్నాడు (ఆలింగనము చేసుకున్నాడు).

ఆ తర్వాత, ప్రజలందరికీ హితము కోరే ఆ దశరథ మహారాజు, ఎంతో విశాలమైన, అత్యంత వైభవంగా ఉన్న జనక మహారాజు అంతఃపురంలో (రాజసదనమున) తన కుమారులతోను మరియు విశ్వామిత్ర మహర్షితోను (కౌశికాన్వితుఁడై) కలిసి ఎంతో సంతోషంగా విడిది చేశాడు.

విశేషం:

  • సెంటిమెంట్ & మానవ సంబంధాలు: విశ్వామిత్రుని వెంట యాగ రక్షణకు వెళ్లిన కుమారులు, అక్కడ శివధనుస్సును విరిచి వీరులుగా నిలిచారు. సుదీర్ఘ విరామం తర్వాత, పెండ్లి కుమారులుగా మారిన ఆ బిడ్డలను చూడగానే ఒక తండ్రి పొందే ఆరాటాన్ని, ఆనందాన్ని " ఆ లింగనమొనర్చె నానందమునను" అంటూ కవి చాలా హృద్యంగా వర్ణించారు.

  • పద ప్రయోగం: 'కౌశిక' అనేది విశ్వామిత్ర మహర్షి యొక్క మరొక పేరు. 'కౌశిక-అన్వితుఁడై' అంటే విశ్వామిత్రునితో కూడినవాడై అని అర్థం.

ఐదవ చరణం:

తన యాగకర్మమంతయుఁ தீర్చి జనకుఁడు శతానందుతోడ ననెను దనర సంకాశ్యపురమున మదనుజుఁడు కుశధ్వజుఁడుండు మోదమునను మొనసి పిలనంపుమన విని యట్లుసేయఁ జయ్యనవచ్చి యతఁ డన్నను పొడగాంచి తన కుమారికలు తానును మ్రొక్కి వర్ధిల్లుఁ డనుచు దీవెనను గొనెను మనెను ॥విను॥

తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

జనక మహారాజు తాను తలపెట్టిన యాగ ప్రక్రియలన్నింటినీ విజయవంతంగా పూర్తి చేశాడు. ఆ తర్వాత ఆయన తన పురోహితుడైన శతానంద మహర్షితో ఇలా అన్నాడు: "మహర్షీ! సంకాశ్య పురంలో నా తమ్ముడైన కుశధ్వజుడు ఎంతో సంతోషంగా నివసిస్తున్నాడు. మన ఇంట్లో జరుగుతున్న ఈ శుభకార్యానికి అతడిని వెంటనే పిలిపించండి."

జనక మహారాజు ఆజ్ఞ విన్నవారే తక్షణం వెళ్లి కుశధ్వజునికి వర్తమానం పంపారు. అన్న పిలుపు అందుకోగానే కుశధ్వజుడు ఎంతో వేగంగా (చయ్యన) మిథిలా నగరానికి వచ్చాడు. వచ్చి, తన అన్నగారైన జనక మహారాజును దర్శించుకున్నాడు (పొడగాంచి).

ఆ సమయంలో కుశధ్వజుడు, అతని కుమార్తెలు కలిసి జనక మహారాజు పాదాలకు నమస్కరించారు. జనకుడు తన తమ్ముడిని, అతని కుమార్తెలను ప్రేమతో ఆశీర్వదించి, "దీర్ఘాయుష్మంతులై వర్ధిల్లండి" అంటూ దీవెనలు ఇచ్చాడు.

విశేషం:

  • కుటుంబ బంధాలు - వివాహ సంప్రదాయం: హిందూ సంప్రదాయంలో ఇంట్లో పెళ్లి లాంటి పెద్ద శుభకార్యం జరుగుతున్నప్పుడు తమ్ముళ్లను, బంధువులను గౌరవంగా పిలిపించుకోవడం ఆనవాయితీ. ఇక్కడ సీతాకల్యాణానికి ముందు జనకుడు తన తమ్ముడైన కుశధ్వజుడిని పిలిపించడం ద్వారా ఆ కుటుంబ అనురాగాన్ని కవి అద్భుతంగా చూపించారు. (ఈ కుశధ్వజుడి కుమార్తెలైన మాండవి, శ్రుతకీర్తిలనే తర్వాత భరత శత్రుఘ్నులకు ఇచ్చి వివాహం చేస్తారు).

  • పద ప్రయోగం: 'పొడగాంచి' అనగా దర్శించుకొని లేదా చూసి అని అర్థం. 'చయ్యన' అంటే వెంటనే లేదా వేగంగా అని అర్థం.

ఆరవ చరణం:

లలిని జనకుఁడు పుర మలంకరింపుమనఁ తోరణచయోల్లాసితంబు అలఘుసౌధధ్వజోజ్జ్వలము గోపురవితానావళీ రాజితంబు ఫలభారనమ్రరంభాస్తంభశోభిత ప్రతిగృహప్రాంగణంబు కర్పూర- కలితాంబుపూరగంధిల రాజమార్గంబు కైసేసిరా పురంబు డంబు ॥విను॥

తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

జనక మహారాజు ఎంతో ప్రేమతో, ఇష్టంతో "మన మిథిలా నగరాన్ని అద్భుతంగా అలంకరించండి" అని అధికారులను ఆజ్ఞాపించాడు. రాజుగారి ఆజ్ఞతో ఆ పట్టణమంతా ఎంతో వైభవంగా (డంబుగా) ముస్తాబైంది.

నగరంలోని వీధులన్నీ రకరకాల అందమైన తోరణాల సమూహాలతో కళకళలాడాయి. ఎత్తైన రాజసౌధాల (భవనాల) పై ఎగురుతున్న రంగురంగుల జెండాలు (ధ్వజములు) ఎంతో ప్రకాశవంతంగా మెరిసిపోయాయి. దేవాలయాల, భవనాల గోపురాలు, వాటిపై కట్టిన పందిళ్లు (వితానములు) ఎంతో శోభాయమానంగా రాజిల్లాయి.

ప్రతి ఇంటి ముంగిట (ప్రాంగణంబు), పండ్ల బరువుతో వంగి ఉన్న అరటి చెట్ల స్తంభాలను (రంభాస్తంభములను) మంగళప్రదంగా కట్టారు. ఇక నగరంలోని ప్రధాన రక్షణ వీధులు, రాజమార్గాలు ఊడ్చి, కేవలం నీళ్లతో కాకుండా... పచ్చకర్పూరం కలిపిన సుగంధ జలాలతో (కర్పూర కలితాంబు పూరముతో) చల్లడం వల్ల ఆ దారులన్నీ సువాసనలతో గుబాళించాయి. ఈ విధంగా మిథిలా నగరాన్ని పెళ్లి పందిరిలా అలంకరించారు.

విశేషం:

  • నగర అలంకరణ వైభవం (పుర వర్ణన): పూర్వకాలంలో రాజకుమార్తెల వివాహ సమయాల్లో నగరాలను ఎంతటి దివ్యంగా, శోభాయమానంగా అలంకరించేవారో కవి ఈ చరణంలో కళ్లకు కట్టారు. కేవలం పూలదండలే కాక, పచ్చకర్పూరం కలిపిన నీళ్లను రాజమార్గాలపై చల్లడం ఆనాటి వైభవాన్ని, సుకుమారత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది.

  • పద ప్రయోగం:

    • 'అలఘుసౌధ' అంటే చిన్నవి కానివి, అనగా ఎత్తైన పెద్ద భవనాలు.

    • 'రంభాస్తంభము' అంటే అరటి చెట్టు బోదె.

    • 'డంబు' అనగా అలంకార వైభవం లేదా శోభ.

ఏడవ చరణం:

క్రమముతో నంతఃపుర మలంకరించి బంగారుకుంభములనుంచి సమమైన పచ్చరా జగతిపై నిలిపి నీలముల బోఁదెలు ఘటించి రమణీయముగను బగడముల దూలములు వజ్రముల గొణిగెలు రచించి చతుర్ద్వా- రముల గొమరొప్పఁ గల్యాణవేదికగట్టి రమరికను संतసించి మేలెంచి ॥విను॥

తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

నగర అలంకరణ పూర్తయిన తర్వాత, శిల్పులు ఒక పద్ధతి ప్రకారం (క్రమముతో) అంతఃపురాన్ని నయనానందకరంగా అలంకరించారు. పెళ్లి పందిరిలో అంతటా శుభప్రదమైన బంగారు కలశాలను (కుంభములను) ఉంచారు.

సమతలంగా, అందంగా ఉన్న పచ్చల (మరకత మణుల) అరుగుపై (జగతిపై) కల్యాణ వేదికను నిర్మించారు. ఆ వేదికకు ఇంద్రనీలమణులతో చేసిన నిలువు స్తంభాలను (బోదెలను) అమర్చారు.

అత్యంత రమణీయంగా ఉండేలా ఎర్రటి పగడాలతో పైకప్పు దూలాలను, మెరిసే వజ్రాలతో దూలాల కొసలను (గొణిగెలను లేదా దిమ్మలను) అద్భుతంగా చెక్కారు. ఈ విధంగా నలువైపులా నాలుగు ప్రధాన ద్వారాలు ప్రకాశిస్తుండగా, చూసేవారందరికీ ఎంతో సంతోషం, మేలు కలిగేలా, అత్యంత వైభవంగా ఆ సీతారాముల కల్యాణ వేదికను సిద్ధం చేశారు.

విశేషం:

  • నవరత్న కల్యాణ వేదిక: సాధారణంగా పెళ్లి పందిళ్లు పూలు, ఆకులతో వేస్తారు. కానీ, లక్ష్మీస్వరూపమైన సీతమ్మ, విష్ణుస్వరూపుడైన శ్రీరాముడి పెళ్లి వేదిక కాబట్టి... కవి ఇక్కడ కేవలం బంగారం, నవరత్నాలతో (పచ్చలు, నీలాలు, పగడాలు, వజ్రాలు) వేదికను నిర్మించినట్లు వర్ణించి దానికి దైవిక శోభను తెచ్చారు.

  • పద ప్రయోగం:

    • 'జగతి' అనగా ఇక్కడ అరుగు లేదా వేదిక పునాది అని అర్థం.

    • 'బోదెలు' అనగా స్తంభాలు.

    • 'గొణిగెలు' అంటే దూలాల చివరన ఉండే అలంకార దిమ్మలు లేదా కప్పు కీళ్లు.

ఎనిమిదవ చరణం:

ఎలమి సీతాది కాంతలకు నలుగులుపెట్టి తలలంటి జలకమార్చి జిలుగులను దడియొత్తి చెలఁగి సరిగంచుచీరెలుగట్టి కురులుగూర్చి వలనొప్ప గొప్పకొప్పులుబెట్టి చందనం బలఁది తిలకములు దీర్చి రవికలను పొలయ చనుకట్టుపై నలవరిచి కైసేయ నలఁది రసమముగఁ జేర్చి మదిచేర్చి ॥విను॥

తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

పెళ్లి సమయం దగ్గరపడటంతో అంతఃపుర స్త్రీలందరూ ఎంతో ఉత్సాహంతో, సంతోషంతో (ఎలమి) సీతాదేవికి మరియు ఆమెతో పాటు పెళ్లిపీటలు ఎక్కబోతున్న మిగిలిన రాజకుమార్తెలకు మంగళప్రదంగా నలుగులు పెట్టారు. తలలకు నూనెలు అంటించి, సుగంధ జలాలతో మంగళస్నానాలు (జలకమార్చి) చేయించారు.

స్నానానంతరం ఎంతో మెత్తని, నునుపైన వస్త్రాలతో (జిలుగులను) వారి తలలను, శరీరాలను తడి ఆరిపోయేలా తుడిచారు. ఆపై వారు ఎంతో సంతోషంతో మెరిసిపోయే సరిగంచు పట్టుచీరెలను కట్టబెట్టారు. సువాసనలు వెదజల్లే వారి తలవెంట్రుకలను చక్కగా దువ్వి, ముచ్చటగా పెద్ద పెద్ద కొప్పులుగా (గొప్పకొప్పులు) ముడిచారు.

ఆ రాజకుమార్తెల శరీరాలకు చల్లని, సుగంధభరితమైన శ్రీగంధాన్ని (చందనము) పూశారు. వారి నొసట అందమైన కస్తూరి తిలకాలను దిద్దారు. వారి వక్షఃస్థలాలపై చక్కని రవికలను (బ్లౌజులను) అమర్చి, ఎంతో నైపుణ్యంతో శృంగార రసం ఉట్టిపడేలా, చూసేవారి మనసులు ఆకట్టుకునేలా (మదిచేర్చి) పెళ్లికూతురిగా సీతమ్మను అద్భుతంగా అలంకరించారు.

విశేషం:

  • పెళ్లికూతురి అలంకరణ (కైసేత): తెలుగువారి సంప్రదాయ వివాహాల్లో 'పెళ్లికూతురిని చేయడం' అనేది ఒక అత్యంత ముఖ్యమైన, అందమైన ఘట్టం. కవి ఈ చరణంలో నలుగు పెట్టడం, మంగళస్నానం, సరిగంచు చీరెలు కట్టించడం, కొప్పు ముడవడం, గంధం పూయడం వంటి సాంప్రదాయ పద్ధతులన్నింటినీ ఎంతో ఆత్మీయంగా, వివరంగా వర్ణించారు.

  • పద ప్రయోగం:

    • 'ఎలమి' అనగా సంతోషం లేదా ఉత్సాహం.

    • 'జలకమార్చి' అంటే స్నానం చేయించి.

    • 'జిలుగులు' అనగా నునుపైన, సన్నని మేలిరకం వస్త్రాలు.

    • 'కైసేయ' అంటే అలంకరించడం.

తొమ్మిదవ చరణం:

పరగ కేకయపతికుమారుఁడు యుధాజిత్తు వచ్చెనచ్చటికి నంత వరుస దశరథుఁడు నల్వురుసుతుల భూషణావళుల గైసేసి చెంత సిరులలర దానుండు తరి జనకుఁ డానందభరితుఁడై భద్రదంతావళములను గరిమమున బనుప రాఘవులెక్కి రాజమార్గమునఁ జూపట్టిరంత వింత ॥విను॥

తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

ఆ సమయంలో, కేకయ దేశ మహారాజు కుమారుడు, భరతునికి మేనమామ అయిన 'యుధాజిత్తు' కూడా వివాహ మహోత్సవాన్ని వీక్షించడానికి సరిగ్గా అక్కడికే చేరుకున్నాడు.

అనంతరం, దశరథ మహారాజు ఒక పద్ధతి ప్రకారం (వరుసగా) తన నలుగురు కుమారులైన రామ, లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నులను రకరకాల అమూల్యమైన ఆభరణాల సమూహాలతో (భూషణావళులతో) పెళ్లికొడుకులుగా ఎంతో ముచ్చటగా అలంకరించాడు. ఆ నలుగురు రాజకుమారులు సకల సంపదలు, కాంతులు (సిరులు) లీనుతుండగా తన పక్కనే ఉన్న ఆ శుభసమయంలో... జనక మహారాజు ఎంతో ఆనందభరితుడయ్యాడు.

జనక మహారాజు పెళ్లికుమారులను వేదిక వద్దకు తోడ్కొని రావడానికి ఎంతో ప్రతిష్ఠాత్మకమైన, మంగళకరమైన శ్రేష్ఠ గజములను (భద్రదంతావళములను - ఏనుగులను) గౌరవపూర్వకంగా పంపించాడు. ఆ రాఘవులందరూ (నలుగురు అన్నదమ్ములు) ఆ ఏనుగులను అధిరోహించి, మిథిలా నగర రాజమార్గం గుండా కల్యాణ వేదిక వైపునకు బయలుదేరారు. పెళ్లికొడుకులుగా వస్తున్న ఆ నలుగురు కుమారులను చూడటం ఆ పట్టణ ప్రజలందరికీ ఎంతో వింతగా, నయనానందకరంగా అనిపించింది.

విశేషం:

  • బంధుమిత్రుల రాక & వైభవం: వివాహ సమయానికి కేకయ రాజకుమారుడైన యుధాజిత్తు రావడం కథలోని ప్రాముఖ్యతను తెలుపుతుంది. (రామాయణ కథ ప్రకారం యుధాజిత్తు తన తండ్రి పంపగా భరతుడిని చూడటానికి అయోధ్యకు వస్తాడు, కానీ వారు అప్పటికే మిథిల వెళ్లారని తెలిసి నేరుగా ఇక్కడికే వస్తాడు).

  • నలుగురు పెళ్లికొడుకులు: ఇక్కడ కేవలం శ్రీరాముడే కాకుండా, లక్ష్మణ భరత శత్రుఘ్నులు నలుగురూ ఒకేసారి పెళ్లికొడుకులుగా అలంకరింపబడి, ఏనుగులపై రాజమార్గంలో రావడం మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్యకవి గారు ఎంతో వైభవంగా వర్ణించారు.

  • పద ప్రయోగం:

    • 'భద్రదంతావళము' అనగా శ్రేష్ఠమైన ఏనుగు (భద్ర జాతికి చెందిన ఏనుగు).

    • 'గరిమమున' అంటే గొప్పతనంతో లేదా గౌరవంతో.


పదవ చరణం:

పొదలుచును గౌసల్య మొదలౌ సతులు గొల్వ భూపతులు చేరి కొలువ విదిత మాగధవందిబృందములు గొలువ నటవిట గాయకులును గొలువ సదయులు వసిష్ఠ విశ్వామిత్రులాశీర్వచనము లొసఁగుచును గొలువ కల్యాణ- సదనమున కరిగె శేషగిరీశుఁడౌ రామచంద్రుఁ డెద ముదము మొలువ చెలువ ॥విను॥

తాత్పర్యం & విశేషం

తాత్పర్యం:

ఆనందం నానాటికీ వృద్ధి చెందుతుండగా (పొదలుచును)... కౌసల్యాదేవి మొదలైన దశరథుని రాణులు, ఇతర అంతఃపుర స్త్రీలు ఒకవైపు నడుస్తూ కొలుస్తుండగా, వివాహానికి విచ్చేసిన అనేకమంది రాజులు (భూపతులు) చుట్టూ చేరి సగౌరవంగా అనుసరించారు.

లోకప్రసిద్ధులైన మాగధులు, వందిజనులు (రాజుల కీర్తిని స్తుతించేవారు) రాకుమారుల వైభవాన్ని పొగుడుతూ నడుస్తుండగా, నాట్యగత్తెలు (నట), విదూషకులు (విట), మధురంగా పాడే గాయకులు తమ కళలతో మురిపిస్తూ ముందు సాగారు.

మరొకవైపు దయామయులైన వసిష్ఠ మహర్షి, విశ్వామిత్ర మహర్షి వేదమంత్రాలను పఠిస్తూ, శుభప్రదమైన ఆశీర్వచనాలు ఇస్తూ వెంట నడిచారు. ఈ విధంగా అందరూ భక్తిశ్రద్ధలతో, ఉత్సాహంతో కొలుస్తుండగా... హృదయంలో ఆనందం ఉప్పొంగుతుండగా, సాక్షాత్తూ ఆ శేషగిరి నివాసుడైన శ్రీనివాసుడి స్వరూపమైన ఆ శ్రీరామచంద్రుడు ఎంతో అందంగా, వైభవంగా కల్యాణ మండపానికి (కల్యాణ సదనమునకు) చేరుకున్నాడు.

విశేషం:

  • కల్యాణ వైభవం - సంపూర్ణ ఘట్టం: పెళ్లికొడుకు మంగళవాయిద్యాలు, వేదమంత్రాల మధ్య కల్యాణ వేదికపైకి వచ్చే దివ్యమైన ఘట్టాన్ని కవి ఇక్కడ సంపూర్ణంగా ఆవిష్కరించారు. తల్లులు, రాజులు, కళాకారులు, ఋషులు... ఇలా సమాజంలోని అన్ని వర్గాల సమక్షంలో రాముడి ప్రవేశం జరిగిందని వర్ణించారు.

  • కవి ముద్ర (అంకితం): మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్యకవి గారు తమ కీర్తనల చివరలో ఇష్టదైవమైన తిరుమల వేంకటేశ్వరుని స్మరిస్తూ ముద్ర వేస్తారు. ఇందులో రామచంద్రుడిని "శేషగిరీశుఁడౌ రామచంద్రుఁడు" (శేషశైలం/తిరుమల కొండపై వెలసిన స్వామి) అని కీర్తించడం ద్వారా రాముడు, వేంకటేశ్వరుడు ఒక్కరే అని ఇక్కడ చాటిచెప్పారు.

  • పద ప్రయోగం:

    • 'వందిమాగధులు' అంటే రాజుల వంశ గుణగణాలను, కీర్తిని స్తుతించే పురాతన కళాకారులు.

    • 'ముదము' అనగా సంతోషం.

    • 'చెలువ' అంటే అందం లేదా ఒప్పిదము.


Saturday, May 23, 2026

వినీలవేణి వినుతగుణశ్రేణి

 మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్య కవి గారు రచించిన అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనల్లోని బాలకాండము (14వ కీర్తన) కు సంబంధించిన. కీర్తన తాత్పర్యం, విశేషాలు 23-05 -26

అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తన - బాలకాండము (14)

పల్లవి

వినీలవేణి వినుతగుణశ్రేణి వినవే శర్వాణి ॥వినీలవేణి॥

  • తాత్పర్యం: నల్లని జడ కలదానా! కొనియాడదగిన ఉత్తమ గుణముల సమూహము కలిగినదానా! ఓ శర్వాణీ (పార్వతీ దేవి)! వినుము. (అని శివుడు పార్వతికి చెప్తున్నాడు).

అనుపల్లవి

ఘనాఘనాంగుఁడౌ రామునిచే ననుజ్ఞగొని గౌతమ మునియొద్దకుఁ జనె నహల్య మునీంద్రుఁడా రామునిఁ జూచి పలికె ఘనంబుగను మిథిలాపురంబునను క్రతువరంబు మాహేశ్వరచాపము కనుంగొని యనంతరం బయోధ్యకు జనేదనన్‌ వినమ్రుఁ డయ్యెను హరి ॥వినీలవేణి॥

  • తాత్పర్యం: నిబిడమైన మేఘం వంటి శ్యామల శరీర వర్ణం కలిగిన ఆ శ్రీరాముని అనుజ్ఞ (సెలవు) తీసుకుని, శాపవిముక్తురాలైన అహల్య తన భర్తయైన గౌతమ ముని వద్దకు వెళ్ళింది. ఆ తర్వాత మునీంద్రుడైన విశ్వామిత్రుడు రాముని చూసి ఇలా పలికాడు— "మనం గొప్పదైన మిథిలా నగరానికి వెళ్ళి, అక్కడ జరుగుతున్న శ్రేష్ఠమైన యాగమును, శివధనస్సును (మాహేశ్వర చాపమును) చూద్దాము. ఆ తర్వాత మీరు అయోధ్యకు వెళ్ళవచ్చును" అనగా, శ్రీహరి అవతారమైన ఆ రాముడు వినయముతో తలవంచాడు (ఒప్పుకున్నాడు).

  • విశేషం: ఇక్కడ అహల్యా శాపవిమోచనం ముగిసిన వెంటనే విశ్వామిత్రుడు రాముడిని మిథిలా నగరానికి, శివధనస్సు వైపు నడిపించే ఘట్టం ఎంతో మనోహరంగా వర్ణించబడింది. శ్రీరాముడిని "హరి" అని సంబోధించడం ద్వారా ఆయన దైవత్వాన్ని కవి గుర్తుచేశారు.

మొదటి చరణం

రంగదభంగతరంగ గంగ నుప్పొంగుచు దాఁటి విదేహరాజపురి చెంగట రాగనెఱింగి జనకుఁడు చెలంగుచు నెదురుగను రంగుగఁ జని గాధేయునకును సాష్టాంగ మెఱఁగి పూజించి దిశలు వెలుఁ- గంగఁజేయు చంద్రసూర్యులో సురపుంగవులగు నరనారాయణులో శృంగారకళల బంగారుతళుకులనంగాను దగిన వీరులెవ్వ-రెఱుంగవలయు నన దశరథాత్మజులు మంగళకరులీ రామలక్ష్మణులు మహాభుజుల్‌ ఘనులని ముని దెల్పెను ॥వినీలవేణి॥

  • తాత్పర్యం: ప్రకాశిస్తూ, ఎడతెరిపి లేకుండా వస్తున్న అలలతో ఉప్పొంగిపోతున్న గంగానదిని వారు దాటారు. అలా ప్రయాణించి వారు విదేహ రాజధానియైన మిథిలా నగర సమీపానికి రాగా, ఆ విషయము తెలుసుకున్న జనకమహారాజు సంతోషంతో వారికి ఎదురువచ్చాడు. ఎంతో వైభవంగా వచ్చి గాధేయునికి (విశ్వామిత్రునికి) సాష్టాంగ నమస్కారం చేసి పూజించాడు. ఆ తర్వాత విశ్వామిత్రుడి పక్కన ఉన్న రామలక్ష్మణులను చూసి జనకుడు ఆశ్చర్యపోతూ— "దిక్కులన్నీ ప్రకాశించేలా చేస్తున్న వీరు చంద్రసూర్యులా? లేక దేవతలలో శ్రేష్ఠులైన నరనారాయణులా? శృంగార కళలతో, బంగారు తళుకులతో మెరిసిపోతున్న ఈ వీరులు ఎవరు? నేను తెలుసుకోవాలని అనుకుంటున్నాను" అని అడిగాడు. దానికి విశ్వామిత్ర మహర్షి— "వీరు దశరథ మహారాజు కుమారులు, మంగళప్రదమైనవారు, గొప్ప భుజబలం కలవారు మరియు ఘనులైన రామలక్ష్మణులు" అని జనకునికి పరిచయం చేశాడు.

  • విశేషం: రామలక్ష్మణుల తేజస్సును చూసి జనకమహారాజు భ్రమపడిన తీరు (చంద్రసూర్యులా, నరనారాయణులా అనుకోవడం) ఇక్కడ అద్భుతంగా చిత్రించబడింది. విశ్వామిత్రుడు వారిని "మహాభుజులు, ఘనులు" అని కీర్తించడం ద్వారా రాబోయే ధనుర్భంగానికి పునాది వేసినట్లయింది.

రెండవ చరణం

ఠీవిగ మత్క్రతుసంరక్షణమునకై వీరల నే దోడితెచ్చునెడ పావనుఁ డీరాఘవుఁ డొకశరమున జావనేసెఁ తాఁటకను భూవర మదీయ యాగవిఘాతకులై వరలు సుబాహుప్రಮುಖ నిశచ- రావళిఁ త్రుంచియు మారీచు జలధిలో వైచెఁ బదాంబుజ రజమునను యీ వీరుఁ డహల్యను వేవేగఁ పవిత్రను గావించి నేఁడు నీగృహంబున గరళకంఠు విల్గనుఁగొనవచ్చెను నావుడు నగరికిర తోడ్కొని చని యానరేంద్రుర డా రాముని బూజించెను ॥వినీలవేణి॥

  • తాత్పర్యం: జనకమహారాజుతో విశ్వామిత్ర మహర్షి రామలక్ష్మణుల పరాక్రమాన్ని ఇలా వివరిస్తున్నాడు— "ఓ భూపాలా! నా యాగ సంరక్షణ కోసం నేను వీరద్దరినీ ఎంతో గంభీరంగా (ఠీవిగా) నా వెంట తీసుకువచ్చాను. ఆ సమయంలో పరమ పవిత్రుడైన ఈ రాఘవుడు (శ్రీరాముడు) కేవలం ఒక్క బాణంతో తాటక అనే రాక్షసిని సంహరించాడు. అంతేకాదు, నా యాగానికి విఘాతం కలిగిస్తున్న సుబాహుడు మొదలైన రాక్షస సమూహాన్ని అంతమొందించాడు; మారీచుడిని బాణంతో కొట్టి సముద్రంలో పడేలా చేశాడు. తన పాదపద్మముల ధూళి (రజము) సోకడం ద్వారా ఈ వీరుడు అహల్యను ఎంతో వేగంగా శాపవిముక్తురాలిని చేసి పవిత్రురాలిగా మార్చాడు. అటువంటి మహావీరుడు ఈరోజు నీ భవనంలో ఉన్న ఆ గరళకంఠుని (పరమశివుని) ధనస్సును చూడడానికి వచ్చాడు" అని విశ్వామిత్రుడు పలికాడు. ఆ మాటలు విన్న వెంటనే జనకమహారాజు ఎంతో సంతోషించి, వారిని తన నగరంలోనికి తీసుకువెళ్ళి ఆ శ్రీరాముడిని భక్తితో పూజించాడు.

  • విశేషం: ఈ చరణంలో బాలకాండలోని ముఖ్య ఘట్టాలైన తాటక సంహారం, యాగ సంరక్షణ (సుబాహు మారీచుల భంగం), మరియు అహల్యా శాపవిమోచనం వంటి రాముడి తొలి పరాక్రమ కార్యాలను విశ్వామిత్రుడు జనకునికి వివరించడం ద్వారా రాముని దైవిక, వీర గుణాలను కవి ఇక్కడ చక్కగా ఆవిష్కరించారు.

మూడవ చరణం

అంతట జనకుఁడు మంత్రులఁ బిలిచి పురాంతకు విలు దెమ్మనిన భటుల న- త్యంతబలుల నైదువేలఁ బంపిన బంతముమీఱఁ జని సంతతమును మణివస్త్రాదులచే నెంతయు భూషితమై ఘంటాశత- కాంతమైన విలు దెచ్చిన ధరణీకాంతుఁడు కౌశికుఁ గనుఁగొని యా వింత నృపవరులంతా జూడఁగ సంతోషమున రఘూద్వహుండీ చాపమెక్కిడినఁ జాలును సీతా- కాంతనిత్తునన విని శ్రీరాముని కనుంగొనెన్‌ ముని దరహాసమునను ॥వినీలవేణి॥

  • తాత్పర్యం: అటు పిమ్మట జనకమహారాజు తన మంత్రులను పిలిచి, పురాంతకుని (త్రిపురాసురులను సంహరించిన పరమశివుని) విల్లును తీసుకురమ్మని ఆజ్ఞాపించాడు. అందుకోసం మంత్రులు అత్యంత బలవంతులైన ఐదువేల మంది భటులను పంపగా, వారు ఎంతో పట్టుదలతో వెళ్ళి ఆ ధనస్సును తీసుకువచ్చారు. ఎల్లప్పుడూ రత్నములతో, పట్టువస్త్రములతో అలంకరింపబడి, వందలాది చిన్న గంటల (ఘంటాశత) ధ్వనులతో మనోహరంగా ఉన్న ఆ శివధనస్సును సభలోకి తెచ్చారు. అప్పుడు భూనాథుడైన జనకుడు విశ్వామిత్ర మహర్షిని (కౌశికుడిని) చూసి, సభలోని వింతలైన రాజులందరూ చూస్తుండగా ఎంతో సంతోషంతో ఇలా పలికాడు— "రఘువంశ శ్రేష్ఠుడైన ఈ శ్రీరాముడు ఈ ధనస్సుకు నారి సారించి (ఎక్కిడి) విరిస్తే చాలు, నా కుమార్తెయైన సీతాదేవిని ఇచ్చి వివాహం చేస్తాను". ఆ మాటలు వినగానే విశ్వామిత్ర మహర్షి చిరునవ్వుతో (దరహాసమునను) శ్రీరాముని వైపు చూశాడు.

  • విశేషం: శివధనస్సు యొక్క బరువును, వైభవాన్ని కవి ఇక్కడ అద్భుతంగా వర్ణించారు. ఐదువేల మంది బలవంతులు మోయవలసి రావడం దాని భారానికి నిదర్శనం కాగా, మణులు, గంటలతో ఉండడం దాని దైవిక వైభవానికి ప్రతీక. విశ్వామిత్రుడు రాముని వైపు చిరునవ్వుతో చూడడం— రాముడి శక్తిపై ఆయనకున్న నమ్మకాన్ని, కార్యం సఫలమవబోతోందనే సంకేతాన్ని తెలియజేస్తుంది.

నాలుగవ చరణం

శ్రీరాముఁడు వామకరంబున విల్లారూఢిగఁ గొని యెక్కిడి నృపతులు చేరిచూడ దక్షిణకరమున నరుదార దిగిచినపుడె సారముచెడి ఫెళఫెళమని విరిగెను వైరివరుల ధైర్యముతోఁ గూడఁ త- దారవము దిశల్నిండె దివి విమానారూఢు లగుచు గనుఁగొను దేవత లారాముని శ్రీమీఱఁ బొగడిరి తోరంబుగాఁ బ్రసూనవర్షము దుందుభిధ్వనుల్‌ సురవనితాజన చారునాట్యములు చెలఁగ రాఘవుని జనేశుఁ డర్మిలి గౌఁగిట నుంచెను ॥వినీలవేణి॥

  • తాత్పర్యం: రామచంద్రమూర్తి తన ఎడమచేత్తో (వామకరంబున) ఆ శివధనస్సును ఎంతో సునాయాసంగా, నిశ్చయంగా పైకి లేపాడు. సభలోని రాజులందరూ దగ్గరకు వచ్చి ఆశ్చర్యంతో చూస్తుండగా, తన కుడిచేత్తో (దక్షిణకరమున) బాణాన్ని సంధించి అల్లెతాడును వెనక్కి లాగాడు. అలా లాగిన వెంటనే, ఆ విల్లు తన బలాన్ని కోల్పోయి (సారముచెడి) 'ఫెళఫెళ' అనే భయంకరమైన శబ్దంతో విరిగిపోయింది. ఆ ధనస్సుతో పాటే అక్కడ చేరిన శత్రురాజుల ధైర్యం కూడా ముక్కలైపోయింది. ఆ ధనుర్భంగ భీకర ధ్వని (ఆరవము) దిక్కులన్నిటా నిండిపోయింది. ఆ సమయంలో ఆకాశంలో విమానాలపై ఉండి ఈ అద్భుతాన్ని వీక్షిస్తున్న దేవతలందరూ శ్రీరాముని వైభవంగా స్తుతించారు. ఆకాశం నుండి అమితంగా పూలవాన (ప్రసూనవర్షము) కురిసింది; దేవదుందుభులు మోగాయి; అప్సరసల (సురవనితాజన) సుందర నృత్యాలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఈ మహత్కార్యాన్ని చూసి పరమానంద భరితుడైన జనకమహారాజు (జనేశుడు) ఎంతో ప్రేమతో, వాత్సల్యంతో ఆ శ్రీరాముడిని గాఢంగా కౌగిలించుకున్నాడు.

  • విశేషం: ఈ చరణంలో రామాయణంలోని అత్యంత కీలకమైన 'ధనుర్భంగ' ఘట్టాన్ని కవి ఎంతో ఉత్కంఠభరితంగా, దృశ్యమానంగా వర్ణించారు. లోకానికి అసాధ్యమైన శివధనస్సును రాముడు ఎడమచేత్తో లీలగా ఎత్తడం ఆయన పరమాత్మ తత్త్వానికి నిదర్శనం. విల్లు విరగడంతో పాటు శత్రురాజుల గుండెలు, వారి అహంకారం కూడా విరిగిపోయాయని కవి చెప్పిన పోలిక (ఉత్ప్రేక్ష) ఎంతో అద్భుతంగా ఉంది.

ఐదవ చరణం

పుల్లాంబుజపత్రాక్షుఁడు రాముఁడు విల్లువిఱచుటలు విని యంతఃపుర పల్లవాధరులు మన సీతకు శ్రీవల్లభుఁ డనఁదగిన వల్లభుఁ డిదె వచ్చెను చల్లనివాఁ డెల్లజగములను నేలఁ జాలువాఁ డల్లమరునైన జక్కнданమున నుల్లసంబులాడునటె యమ్మ- చెల్లా రామునివల్లా కోరికలెల్ల ఫలించు వంశపావనుఁ డీమహాత్ముఁడంచని పలికి సరస సల్లాపములాడుచు సీతకు మణిసరుల్‌ విరుల్‌ హరువుగ గైసేసిరి ॥వినీలవేణి॥

  • తాత్పర్యం: వికసించిన పద్మముల వంటి కన్నులు కలవాడైన (పుల్లాంబుజపత్రాక్షుఁడు) ఆ శ్రీరామచంద్రుడు శివధనస్సును విరిచాడనే వార్తను అంతఃపురంలోని చిగురుటాకుల వంటి పెదవులు గల సుందరీమణులు (చెలికత్తెలు) విన్నారు. వారు ఎంతో సంతోషిస్తూ— "అమ్మలారా! మన సీతమ్మకు, ఆ లక్ష్మీదేవికి భర్తయైన శ్రీమహావిష్ణువు వంటి యోగ్యుడైన భర్త దొరికాడు. ఈయనే మన సీతకు తగిన వరుడు. ఎంతో శాంత స్వభావుడైన (చల్లనివాడు) ఈ రాముడు సమస్త లోకాలను పరిపాలించగల సమర్థుడు. అందంలో ఆ మన్మథుడిని (మరునైన) సైతం పరిహసించగల (ఉల్లసంబులాడు) చక్కదనము కలవాడు. ఆహా! ఎంత ఆశ్చర్యం! ఈ రాముని వల్ల మన సీతమ్మ కోరికలన్నీ ఫలించాయి. ఈ మహాత్ముడు తన వంశాన్ని పావనం చేసినవాడు" అని ఒకరితో ఒకరు ముచ్చటించుకున్నారు. అలా ఎంతో సరసంగా, సంతోషంగా సంభాషించుకుంటూ, వారు సీతాదేవికి రత్నాల హారాలను (మణిసరులు), పూలను (విరులు) అమర్చి ఎంతో అందంగా అలంకరించారు (గైసేసిరి).

  • విశేషం: ఈ చరణంలో అంతఃపుర స్త్రీల ఆనందం, వారి సంభాషణలు ఎంతో సహజంగా, నాటకీయంగా చిత్రించబడ్డాయి. రాముడిని "శ్రీవల్లభుడు" (లక్ష్మీపతి) అని సంబోధించడం ద్వారా సీతారాములు లక్ష్మీనారాయణుల అవతారాలనే పరమార్థాన్ని కవి ఇక్కడ ధ్వనింపజేశారు. "అమ్మచెల్లా" వంటి అచ్చతెలుగు పదాల వాడకం ఈ కీర్తనకు చక్కని దేశీయ శోభను తెచ్చింది.

ఆరవ చరణం

పట్టుచీరె గట్టిగట్టి రవికె చనుకట్టు దిట్టముగ గట్టి మృగమదము బొట్టు నుదుట నునిచి కనుల కాటుక బెట్టి కురులు దువ్వి చట్టముగా కీల్ముడివైచి మఱిన్‌ మట్టుమీఱ వేడుకచే సరములు జుట్టి స్వర్ణభూషణములు మేనను దట్టముగాఁ బూని యొక్కచెలికేల్‌ పట్టి జనకుని పట్టి శౌరికి పట్టంపురాణినౌదు నేనని బాళితోడ గుందనపు బొమ్మవలె నెట్టన రాజమరాళ కరిగతుల నెరా నిరాకరింపుచు నడిచెను ॥వినీలవేణి॥

  • తాత్పర్యం: అంతఃపుర కాంతలు సీతాదేవిని పెండ్లికూతురిగా అద్భుతంగా ముస్తాబు చేశారు. మనోహరమైన పట్టుచీరెను చక్కగా కట్టి, రవికెను (జాకెట్టును) దిట్టంగా అమర్చి, నుదుటిపై కస్తూరి (మృగమదము) తో తిలకం దిద్దారు. కన్నులకు కాటుక పెట్టి, తలవెంట్రుకలను చక్కగా దువ్వి, పద్ధతి ప్రకారం (చట్టముగా) కీల్ముడి (కొప్పు) వేశారు. ఆ కొప్పు చుట్టూ హద్దులు లేని వేడుకతో పూలదండలను (సరములు) చుట్టారు. శరీరం నిండా బంగారు ఆభరణాలను దట్టంగా అలంకరించారు. ఈ విధంగా సర్వాంగ సుందరంగా తయారైన జనక మహారాజు కూతురు (జనకుని పట్టి) అయిన ఆ సీతమ్మ, ఒక చెలికత్తె చేతిని (చేకేల్‌) పట్టుకుని, "నేను ఆ శ్రీకృష్ణమూర్తికి/శ్రీహరికి (శౌరికి) పట్టపురాణిని కాబోతున్నాను" అనే నిండు ఆశతో, ప్రేమతో (బాళితోడ) బయలుదేరింది. మేలిమి బంగారంతో చేసిన బొమ్మలా మెరిసిపోతూ, రాజహంసల నడకలను, గజరాజుల (ఏనుగుల) మందగమనాలను సైతం తిరస్కరించేలా (నిరాకరింపుచు) ఎంతో గంభీరంగా, సుకుమారంగా నడిచి సభలోకి వచ్చింది.

  • విశేషం: ఈ చరణంలో సీతాదేవి పెండ్లికూతురు అలంకరణను, ఆమె నడక సొగసును కవి ఎంతో అద్భుతంగా, వర్ణనాత్మకంగా చిత్రించారు. ఒక సంప్రదాయ తెలుగు పెండ్లికూతురి రూపాన్ని కళ్ళకు కట్టించారు. హంస నడకను, ఏనుగు నడకను మించిన అందమైన నడక సీతమ్మది అని చెప్పడం ద్వారా ఆమె నడకలోని రాజసాన్ని, నవకత్వాన్ని కవి (వ్యతిరేక అలంకారం/ఉత్ప్రేక్ష ద్వారా) తెలియజేశారు. ఇక్కడ రాముడిని "శౌరి" అని పిలవడం ద్వారా విష్ణు రూపాన్ని సంభావించారు.

ఏడవ చరణం

తాటంకద్యుతి దిక్కులనెల్లను దీటుకొనఁగఁ బాపట బొట్టును సరి సాటిలేని చంద్రసూర్యులును సయ్యాటమునను మెఱయ తేటపు ముత్యపుసరులు పతకములు మేటిచిలుకతాళి తోడ బెనఁగొన మాటికి నందెలు ఘల్లని మ్రోయగఁ దీటులేని వైఖరి సీతా వ- ధూటి గుణముల పేటి హారకిరీటాది భూషణాఢ్యు శేషగిరీశు రామభూవిభుని చేరి మణి- హాటకమయమాలిక గళముననిడి హరిన్‌ వరించితినని చనె ముదమున ॥వినీలవేణి॥

  • తాత్పర్యం: సీతాదేవి సభలోకి వస్తుంటే ఆమె చెవులకు ఉన్న కమ్మల (తాటంకముల) కాంతి దిక్కులన్నిటా వ్యాపించింది. నుదుటిపై ఉన్న పాపటబొట్టు, ముఖకాంతి ఎలా ఉన్నాయంటే— సాటిలేని చంద్రసూర్యులిద్దరూ ఒకేచోట చేరి సరసాలాడుతూ మెరుస్తున్నట్లుగా ఉన్నాయి. ఆమె మెడలోని స్వచ్ఛమైన ముత్యాల హారాలు, రత్నాల పతకాలు, శ్రేష్ఠమైన చిలుక ఆకారపు తాళిబొట్టు ఒకదానితో ఒకటి కలిసి మురిసిపోతున్నాయి. నడుస్తున్నప్పుడు పాదాలకు ఉన్న అందెలు 'ఘల్లఘల్ల'మని మాటిమాటికీ మోగుతున్నాయి. ఈ విధంగా సాటిలేని సద్గుణాల రాశియైన ఆ సీతావధూటి, హారాలు, కిరీటం మొదలైన దివ్యాభరణాలతో శోభిల్లుతున్నవాడు, శేషగిరిపై వెలసిన శ్రీవేంకటేశ్వరుడే అయిన ఆ రామచంద్రమూర్తి చెంతకు చేరింది. రత్నములు, సువర్ణములతో కూడిన ఆ మంగళమాలను (హాటకమయమాలిక) ఆయన మెడలో (గళమున) వేసి, "ఆ శ్రీహరిని నేను భర్తగా వరించాను" అని పరమానందంతో (ముదమున) అంతఃపురానికి వెళ్ళింది.

  • విశేషం: ఈ చివరి చరణంలో సీతారాముల కల్యాణ వైభవం, స్వయంవర మహోత్సవం ముగింపు ఘట్టం అత్యంత భక్తిభావంతో వర్ణించబడింది. మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్యకవి గారు తమ కీర్తనల ముద్ర (ముగింపు) కోసం శ్రీరాముడిని "శేషగిరీశుడు" (శ్రీవేంకటేశ్వరుడు) గా సంబోధించి, రాముడు, విష్ణువు, వేంకటేశ్వరుడు ఒక్కరే అనే అభేద తత్త్వాన్ని ఇక్కడ చాటారు. సీతమ్మ రాముడి మెడలో పూలమాల వేసే దృశ్యం ఈ కీర్తనకు మంగళకరమైన ముగింపును ఇచ్చింది.

శ్రీసద్గుణాన్వితా! శీతాద్రిసుతా!

  మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్య కవి విరచిత "అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనల" లోని అయోధ్యాకాండ మొదటి కీర్తన (రాగం: కర్ణాటకసారంగ, తాళం: ఆది) శ్రీసద్...