వినుము ధరాధరవరతనయా ధృతవినయా
మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్య కవి విరచిత 'అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనల'లో బాలకాండములోని ఈ కీర్తన అత్యంత మనోహరమైనది. శివుడు పార్వతీదేవికి రామకథను వివరించే సందర్భంలోనిది ఈ రచన.
అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తన - బాలకాండము
రాగం: గౌళిపంతు
తాళం: ఆది
కీర్తన భాగం
పల్లవి:
వినుము ధరాధరవరతనయా ధృతవినయా సరసగుణాభినయా ॥వినుము॥
అనుపల్లవి:
చనువుమీఱ నన్నడిగిన యీ శుభచరితము హతదురితము యిది నిరతము ॥వినుము॥
చరణం 1:
రావణాది దుష్టాసురకోటుల మోవలేక భరపీడితయై భూ-
దేవి విమల గోరూపము గైకొని శ్రీవిలసిలు బ్రహ్మలోకమునకు
ఠీవిగఁ నేఁగి విరించిచరణ రాజీవము లశ్రుకణమ్ములఁ దడపుచు
సావధానముగ మ్రొక్కి వినతయై తా వచ్చుట వినుపించె విశదముగ ॥వినుము॥
తాత్పర్యం
ఓ పార్వతీ! (పర్వతరాజ పుత్రీ), వినయం కలిగినదానా, మంచి గుణములకు నిలయమైనదానా! నీవు ఎంతో చనువుతో, ప్రేమతో నన్ను అడిగిన ఈ రామకథను వినుము. ఇది శుభప్రదమైనది, పాపాలను నశింపజేసేది (హతదురితము) మరియు శాశ్వతమైనది.
కథా ప్రారంభం:
రావణాసురుడు మొదలైన దుష్ట రాక్షసుల భారమును భరించలేక భూదేవి ఎంతో బాధపడింది. ఆమె ఒక నిర్మలమైన ఆవు (గోవు) రూపమును ధరించి, వైభవముతో వెలిగిపోయే బ్రహ్మలోకానికి వెళ్ళింది. అక్కడ బ్రహ్మదేవుని (విరించి) పద్మము వంటి పాదములపై పడి, కన్నీళ్లతో ఆ పాదాలను తడిపి, ఎంతో అణకువగా నమస్కరించి, తాను పడుతున్న కష్టాలను, అక్కడికి వచ్చిన కారణాన్ని వివరంగా విన్నవించుకుంది.
విశేషం
సంబోధనలు: మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్య కవి పార్వతీదేవిని 'ధరాధరవరతనయా' (హిమవంతుని పుత్రిక) అని సంబోధించడం ద్వారా ఈ కథా సంవాదానికి పౌరాణిక ఔన్నత్యాన్ని కల్పించారు.
గోరూపము: భూదేవి తన బాధను చెప్పుకోవడానికి 'గోరూపాన్ని' ధరించడం అనేది ఆర్తికి, సాత్విక గుణానికి ప్రతీక. వేదాల్లో కూడా భూమిని, గోవును సమానంగా చూడటం కనిపిస్తుంది.
భాషా సౌందర్యం: ఈ కీర్తనలో ప్రాసలు (ధృతవినయా, అభినయా, శుభచరితము, హతదురితము) ఎంతో చక్కగా కుదిరాయి. పాడుకోవడానికి అనువైన లయబద్ధమైన పదజాలం ఇందులో ఉంది.
అధ్యాత్మ కోణం: ఇది కేవలం బాహ్యమైన కథ మాత్రమే కాదు, జీవుడు (భూదేవి) తన కష్టాలను తొలగించుకోవడానికి పరమాత్మ మార్గాన్ని (బ్రహ్మను ఆశ్రయించడం) ఎలా వెతుక్కుంటాడో సూచిస్తుంది.
చరణం 2:
వనజభవుం డొకముహూర్తమాత్రము మనముననంతయు నూహచేసి క్రొ-
న్ననవిల్తుని తండ్రిని గనుఁగొనుటకు మునిసురపరివృతుఁడై భూసహితము-
గను చని క్షీరసముద్రతీరమున ననుపమభక్షివినమ్రుఁడై హరిని
వినుతించెను వేదాంత వాక్యముల ఘనవినయానందములు పురిగొన ॥వినుము॥
తాత్పర్యం
భూదేవి తన బాధలను చెప్పుకోగానే, వనజభవుడు (పద్మము నుండి పుట్టిన బ్రహ్మదేవుడు) ఒక క్షణం పాటు మనసులో ఆలోచించాడు. లోకకళ్యాణం కోసం ఏం చేయాలో ఊహించి, క్రొన్ననవిల్తుని తండ్రిని (పూలబాణము గల మన్మథుని తండ్రియైన శ్రీమహావిష్ణువును) దర్శించుకోవాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.
వెంటనే బ్రహ్మదేవుడు మునులతో, దేవతలతో మరియు భూదేవితో కలిసి క్షీరసముద్ర తీరానికి చేరుకున్నాడు. అక్కడ సాటిలేని భక్తితో, వినయంతో నిండినవాడై, వేదాంత వాక్యములతో (పురుష సూక్తం వంటి స్తోత్రాలతో) ఆ శ్రీహరిని ఎంతో ఆనందంగా స్తుతించాడు.
విశేషం
పదప్రయోగం: కవి శ్రీమహావిష్ణువును నేరుగా విష్ణువు అనకుండా 'క్రొన్ననవిల్తుని తండ్రి' (మన్మథుని తండ్రి) అని సంబోధించడం ఆయన కవితా చాతుర్యానికి నిదర్శనం.
భక్తి మార్గం: సమస్య వచ్చినప్పుడు కేవలం ఆందోళన చెందకుండా, సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మ కూడా పరమాత్మను (విష్ణువును) శరణు వేడటం ద్వారా భక్తి మార్గాన్ని ఇక్కడ సూచించారు.
వేదాంత వాక్యములు: భగవంతుని స్తుతించేటప్పుడు సాధారణ మాటలకన్నా, వేదోక్తమైన మంత్రాలతో స్తుతించడం పరమ పవిత్రమని ఈ పద్యం చెబుతోంది.
క్షీరసాగర మథన సూచన: రాక్షస సంహారం కోసం విష్ణువును ప్రార్థించడానికి క్షీర సముద్రమే సరైన వేదిక అని కవి ఇక్కడ గుర్తుచేశారు.
చరణం 3:
కోటిసహస్రాంశుసమప్రభచే మాటికి దిక్కులు తేటము సేయుచు హాటకాంబరము కటిపై వెలుఁగ కిరీటహారకేయూరకాంతులు ల- లాటకంఠబాహువులను దనరగ మేటి కౌస్తుభ శ్రీవత్సములకు నాటపట్టయి చతుర్భుజుఁడగుచు నిశాటవైరి గనుపట్టె మోదమున ॥వినుము॥
తాత్పర్యం
బ్రహ్మాది దేవతల స్తుతులకు మెచ్చి, నిశాటవైరి (రాక్షసుల శత్రువైన శ్రీమహావిష్ణువు) వారి ఎదుట ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఆ స్వామి రూపం ఎలా ఉందంటే:
ఆయన శరీర కాంతి కోటి సూర్యుల వెలుగుతో సమానమై, దిక్కులన్నింటినీ ప్రకాశింపజేస్తోంది.
నడుముపై (కటిపై) బంగారు వన్నె గల పీతాంబరం (హాటకాంబరము) మెరిసిపోతోంది.
ఆయన నుదురు, కంఠము మరియు బాహువుల మీద కిరీటము, హారములు, భుజకీర్తులు (కేయూరములు) అద్భుతమైన కాంతులను చిమ్ముతున్నాయి.
శ్రేష్ఠమైన కౌస్తుభ మణికి, శ్రీవత్సము అనే మచ్చకు నిలయమైన రొమ్ముతో, నాలుగు చేతులతో (చతుర్భుజుఁడగుచు) ఆ స్వామి ఎంతో సంతోషంగా వారికి దర్శనమిచ్చాడు.
విశేషం
అలంకార వర్ణన: విష్ణుమూర్తి దివ్య మంగళ స్వరూపాన్ని వర్ణించడంలో కవి సంప్రదాయబద్ధమైన వర్ణనలను (సూర్యప్రభ, చతుర్భుజాలు, కౌస్తుభమణి) వాడారు.
నిశాటవైరి: 'నిశాట' అంటే రాత్రివేళ తిరిగే రాక్షసులు, వారిని సంహరించేవాడు (వైరి) అని అర్థం. రాక్షస బాధలు తీర్చడానికి స్వామి వచ్చాడని చెప్పడానికి ఈ పదం వాడటం సందర్భోచితంగా ఉంది.
దివ్య తేజస్సు: భగవంతుని రాకను చీకటిని పోగొట్టే వెలుగుతో (కోటి సూర్యప్రభలతో) పోల్చడం ద్వారా, భూదేవి కష్టాలు తీరబోతున్నాయనే ఆశను కవి ఇక్కడ వ్యక్తపరిచారు
చరణం 4:
గరుడవాహనారూఢుఁడు కమలాధరణీయువతీయుగళయుతుఁడు శం-
ఖరథాంగగదాపద్మవిరాజితుఁ డురుతర వనమాలికాభిరాముఁడు
ధర నీరేజవిశాలలోచనుఁడు పరమామృతకరుణాలోకనుఁ డగు
హరిచరణద్వయి శిరము సోఁకగను సరసిజగర్భుఁడు మ్రొక్కి పలికె నది ॥వినుము॥
తాత్పర్యం
శ్రీమహావిష్ణువు తన వాహనమైన గరుత్మంతునిపై అధిరోహించి ఉన్నాడు. ఆయనకు ఇరువైపులా లక్ష్మీదేవి (కమల), భూదేవి (ధరణి) అనే ఇద్దరు భార్యలు కొలువై ఉన్నారు. తన నాలుగు చేతులలో శంఖము, చక్రము (రథాంగము), గద, పద్మములను ధరించి ప్రకాశిస్తున్నాడు.
ఆయన మెడలో అత్యంత సుందరమైన, పెద్దదైన వనమాల (వైజయంతి మాల) విరాజిల్లుతోంది. తామర రేకుల వంటి విశాలమైన కన్నులు (నీరేజ విశాల లోచనుడు) కలిగి, అమృతం వంటి కరుణా రసంతో నిండిన చూపులతో అందరినీ చూస్తున్నాడు. అటువంటి శ్రీహరి యొక్క రెండు పాదాలకు తన తల తాకేలా సరసిజగర్భుడు (పద్మమున పుట్టిన బ్రహ్మదేవుడు) భక్తితో మ్రొక్కి, ఆ పైన ఇలా పలికాడు.
విశేషం
మూర్తి వర్ణన: విష్ణువు సకల ఆయుధాలతో, భార్యలతో, వాహనంతో కూడిన 'సగుణ సాకార' రూపాన్ని కవి ఇక్కడ సంపూర్ణంగా చిత్రించారు.
కరుణాలోకనం: స్వామి చూపులను 'పరమామృత' (గొప్పదైన అమృతం) తో పోల్చారు. అంటే ఆ చూపు పడగానే భక్తుల కష్టాలన్నీ తీరిపోయి శాంతి లభిస్తుందని అర్థం.
భూదేవి ప్రసక్తి: విశేషమేమిటంటే, ఈ కథలో కష్టాలను చెప్పుకోవడానికి వచ్చిన భూదేవి, అప్పటికే విష్ణువు చెంత 'ధరణీ యువతి'గా ఉండటం. అంటే తనపై భారం పెరిగినప్పుడు ఆమె స్వామిని ఆశ్రయించడం సహజమని కవి చమత్కరించారు.
శరణాగతి: బ్రహ్మదేవుడు తన కిరీటం స్వామి పాదాలకు తగిలేలా (శిరము సోఁకగను) నమస్కరించడం పరిపూర్ణ శరణాగతికి నిదర్శనం.
చరణం 5:
తనువు మనసు ప్రాణము లింద్రియములు వినుత నిశ్చయాత్మికమగు మతితో
నొనగూర్చి భవత్పదవినతుఁడ నైతినని సుహృత్పుండరీకమునకును
గొని నిరతానందానుభవంబున నెనయువారు భవరహితుల భవత్రిభు-
వనము పుట్టి పెరిగి గెడయుటిది నీ ఘనమాయగదా యనె పితామహుఁడు ॥వినుము॥
తాత్పర్యం
బ్రహ్మదేవుడు (పితామహుడు) స్వామితో ఇలా అంటున్నాడు: "ఓ స్వామీ! నా దేహము, మనస్సు, ప్రాణములు మరియు ఇంద్రియములను అన్నింటినీ నీ పాదాల చెంత ఉంచి, నిశ్చలమైన బుద్ధితో నీకు నమస్కరిస్తున్నాను.
ఎవరైతే నిన్ను తమ హృదయ పద్మములో నిలుపుకొని, నిరంతరం ఆనందాన్ని అనుభవిస్తారో, వారు ఈ సంసార బంధాల నుండి (పుట్టుక, చావుల నుండి) విముక్తి పొందుతారు. ఈ మూడు లోకాలు పుట్టడం, పెరగడం, మళ్ళీ నశించడం (లయమవ్వడం).. ఇదంతా నీ యొక్క గొప్ప మాయ వల్లే కదా జరుగుతోంది!" అని బ్రహ్మదేవుడు కొనియాడాడు.
విశేషం
శరణాగతి తత్త్వం: ఈ చరణంలో 'తనువు, మనసు, ప్రాణము'లను సమర్పించడం ద్వారా త్రికరణ శుద్ధి కలిగిన భక్తిని కవి చాటిచెప్పారు.
హృదయ పుండరీకము: భగవంతుడు ఎక్కడో వైకుంఠంలోనే కాదు, భక్తుల హృదయమనే పద్మంలో (సుహృత్పుండరీకము) నివసిస్తాడని ఇక్కడ గుర్తుచేశారు.
సృష్టి స్థితి లయలు: ఈ జగత్తులో జరిగే మార్పులన్నీ భగవంతుని మాయా విలాసమేనని, ఆ మాయను దాటాలంటే ఆయన పాద పద్మాలను ఆశ్రయించడమే మార్గమని బ్రహ్మదేవుడు ఈ స్తుతి ద్వారా లోకానికి వెల్లడించాడు.
భవరహితం: భగవంతుని ధ్యానించేవారు సంసార సాగరాన్ని దాటి మోక్షాన్ని పొందుతారనే వేదాంత సత్యాన్ని సులభమైన శైలిలో కవి ఇక్కడ పొందుపరిచారు.
చరణం 6:
సూరిజనులు వేదాంతమునందలి సారవిచారము చేసి ఘోరసం-
సారరుక్పీడితుల కౌషధం బుదారభక్తి యనిపల్కిరి గాన య-
నారత మది దయ జేయుమనిన విని శౌరి యజుని కరుణార్ద్ర దృష్టిచే
నారసి నీయభిమతము లొసంగుదుఁ గోరుమనిన నుత్సుకుఁడై పలికెను ॥వినుము॥
తాత్పర్యం
బ్రహ్మదేవుడు శ్రీహరితో ఇలా అంటున్నాడు: "ఓ స్వామీ! విద్వాంసులు, జ్ఞానులు (సూరిజనులు) వేదాంతాలను క్షుణ్ణంగా పరిశీలించి ఒక విషయాన్ని చెప్పారు. అది ఏమిటంటే—భయంకరమైన ఈ సంసారమనే వ్యాధిచేత (సంసార రుక్) బాధపడేవారికి, నీపై కలిగే గొప్ప భక్తియే (ఉదార భక్తి) సరైన ఔషధం (మందు). కాబట్టి, ఆ భక్తిని నాకు ఎల్లప్పుడూ కలిగేలా అనుగ్రహించు."
బ్రహ్మదేవుని మాటలు విన్న శౌరి (శ్రీమహావిష్ణువు), కరుణతో నిండిన చూపులతో అజుని (బ్రహ్మను) చూశాడు. "నీ కోరికలన్నీ నెరవేరుస్తాను, నీకు ఏం కావాలో కోరుకో" అని విష్ణువు పలకగా, బ్రహ్మదేవుడు ఎంతో ఉత్సాహంతో (సందర్భాన్ని బట్టి భూదేవి కష్టాలను వివరించడానికి) సిద్ధమయ్యాడు.
విశేషం
భక్తియే మందు: సంసారాన్ని ఒక రోగంతో (రుక్), భక్తిని ఒక ఔషధంతో పోల్చడం ఇక్కడ గొప్ప విశేషం. మనిషి కష్టాల నుండి బయటపడాలంటే భగవత్ భక్తిని మించిన మార్గం లేదని కవి నొక్కి చెప్పారు.
వేదాంత సారం: వేదాలన్నింటి సారం భక్తియే అని బ్రహ్మదేవుని నోట చెప్పించడం ద్వారా కవి ఈ కీర్తనకు ఆధ్యాత్మిక పరిపూర్ణతను ఇచ్చారు.
శౌరి - అజుడు: విష్ణువును 'శౌరి' అని, బ్రహ్మను 'అజుడు' అని సంబోధించడం ద్వారా వారి దివ్యత్వాన్ని చాటారు.
కరుణార్ద్ర దృష్టి: భక్తుడు భక్తిని కోరుకోగానే, భగవంతుడు వెంటనే కరుణతో (దయాదృష్టితో) స్పందిస్తాడనే సుందరమైన భావం ఇందులో ఉంది.
చరణం 7:
శ్రీలలనాధిప చిత్తగింపుమీ భూలోకమునను రావణుఁడనఁగా
పౌలస్త్యుని సుతుఁ డొకఁడు గలఁడు సువిశాలమై తగు మదీయవరంబున
మేలుజెంది సురకంటకుఁడై కడు చాలియున్నవాఁడతనికి మర్త్యుని-
చే లయంబు విధియించితి దనుజుని నీవా మనుజుఁడవై వధింపుమనె ॥వినుము॥
తాత్పర్యం
బ్రహ్మదేవుడు విష్ణుమూర్తితో ఇలా విన్నవించుకున్నాడు: "ఓ లక్ష్మీనాథా (శ్రీలలనాధిప)! ఆలకించు. భూలోకంలో పులస్త్య బ్రహ్మ మనుమడైన (పౌలస్త్యుని సుతుడు) రావణుడు అనేవాడు ఉన్నాడు. అతడు నేను ఇచ్చిన గొప్ప వరాల వల్ల అజేయుడై, గర్వంతో దేవతలకు శత్రువుగా (సురకంటకుడై) మారి లోకాలను పీడిస్తున్నాడు.
అతనికి దేవతలు లేదా దానవుల వల్ల మరణం లేకుండా వరం ఇచ్చాను కానీ, కేవలం మానవుడి (మర్త్యుని) చేతిలోనే మరణం సంభవించేలా విధిని రాశాను. కాబట్టి, ఆ రాక్షసుడిని సంహరించడానికి నీవే మనుష్య రూపంలో అవతరించి, అతడిని వధించి లోకాలను రక్షించు" అని వేడుకున్నాడు.
విశేషం
రామాయణ బీజం: రామాయణ కథకు అసలైన కారణం రావణ సంహారం. ఆ సంహారానికి దేవతలు/గంధర్వుల వల్ల కాకుండా కేవలం మానవుడి వల్లే సాధ్యమని బ్రహ్మ ఇక్కడ గుర్తుచేశాడు.
మదీయవరం: రావణుడు బ్రహ్మను మెప్పించి వరాలు పొందాడనే పౌరాణిక సత్యాన్ని 'మదీయవరం' (నా వరం) అని బ్రహ్మ స్వయంగా ఒప్పుకోవడం ఇక్కడ విశేషం. దేవుళ్లు ఇచ్చిన వరాలే ఒక్కోసారి లోకానికి ఇబ్బందిగా మారినప్పుడు, మళ్లీ ఆ దేవుళ్లే పరిష్కారం చూపాల్సి వస్తుందని దీని అర్థం.
శ్రీలలనాధిప: విష్ణువును లక్ష్మీపతిగా సంబోధించడం ద్వారా, సకల ఐశ్వర్య ప్రదాతవైన నీవే ఈ లోక దారిద్ర్యాన్ని (రాక్షస బాధను) పోగొట్టాలని బ్రహ్మ ప్రార్థించాడు.
అవతార ప్రయోజనం: భగవంతుడు మానవ రూపం (రాముడు) ఎందుకు ఎత్తాల్సి వచ్చిందో ఈ చరణం స్పష్టంగా వివరిస్తుంది.
చరణం 8:
వనజోదరుఁ డిట్లనియెను కశ్యపముని మును నను తనయుని గమ్మని వేఁ-
డిన నే సమ్మతిపడితి నిపు డితం డినకులమున దశరథుఁడైనా డా-
ఘనునకు కౌసల్యకు పుత్రుఁడనై జనియించెద నిజయోగమాయయె
జనకుని యింటను సీతయగును పొమ్మని చక్రి తిరోధానము నొందెను ॥వినుము॥
తాత్పర్యం
బ్రహ్మదేవుని విన్నపాన్ని విన్న వనజోదరుడు (పద్మము నాభియందు గల విష్ణువు) ఇలా అన్నాడు: "పూర్వం కశ్యప ప్రజాపతి నన్ను తన కుమారుడిగా పుట్టమని వేడుకున్నాడు. అప్పుడు నేను అందుకు అంగీకరించాను. ఆ కశ్యపుడే ఇప్పుడు సూర్యవంశంలో (ఇనకులం) దశరథ మహారాజుగా జన్మించి ఉన్నాడు.
నేను ఆ దశరథుడికి, కౌసల్యకు పుత్రుడిగా (రాముడిగా) జన్మిస్తాను. అలాగే నా యోగమాయ (లక్ష్మీదేవి) జనక మహారాజు ఇంట్లో సీతగా అవతరిస్తుంది. కాబట్టి మీరు నిశ్చింతగా వెళ్ళండి" అని చెప్పి ఆ చక్రి (శ్రీమహావిష్ణువు) అందరూ చూస్తుండగానే అదృశ్యమయ్యాడు (తిరోధానము నొందెను).
విశేషం
పూర్వజన్మ వృత్తాంతం: దశరథుడు, కౌసల్యలు పూర్వజన్మలో కశ్యపుడు, అదితి అని.. వారి తపస్సుకు మెచ్చి విష్ణువు వారికి పుత్రుడిగా పుడతానని వరమిచ్చాడనే పురాణ గాథను కవి ఇక్కడ చాలా చక్కగా గుర్తుచేశారు.
సీతా రాముల అవతారం: రాముడు ఒక్కడే కాదు, ఆయనకు తోడుగా యోగమాయ (సీతమ్మ) కూడా అవతరిస్తుందని చెప్పడం ద్వారా రావణ సంహారానికి కావాల్సిన ప్రణాళికను స్వామి వివరించారు.
చరణం 9:
సురలకు నిట్లనియెను చతురాస్యుఁడు హరివాక్యములెల్ల వింటిరే వా-
నరుల సృజింపుఁడు మీయంశములను పరమేశునకు సహాయము సేయుఁడు
పరమసమ్మతంబగు ననుచు వసుంధర నూరడించి నిజనివాసమున
కరిగె నలువ శేషాచలవాసుని శరణాగతవత్సలుఁ డని పొగడుచు ॥వినుము॥
తాత్పర్యం
శ్రీమహావిష్ణువు అంతర్థానమైన తర్వాత, చతురాస్యుడు (నాలుగు ముఖములు గల బ్రహ్మ) దేవతలతో ఇలా అన్నాడు: "ఓ దేవతలారా! శ్రీహరి పలికిన మాటలన్నీ విన్నారు కదా! ఆ పరమేశ్వరుడు (రాముడు) భూమిపై అవతరించినప్పుడు ఆయనకు సహాయం చేయడానికి, మీ మీ అంశలతో (శక్తులతో) భూలోకంలో వానరులుగా జన్మించండి. ఇది భగవంతునికి ఎంతో ఇష్టమైన పని."
ఈ విధంగా చెప్పి బ్రహ్మదేవుడు వసుంధరను (భూదేవిని) ఓదార్చాడు. "నీ కష్టాలు తీరే సమయం వచ్చింది" అని ధైర్యం చెప్పి, ఆ శేషాచలవాసుని (విష్ణుమూర్తిని) 'శరణు కోరిన వారిని ప్రేమతో రక్షించేవాడు' (శరణాగతవత్సలుడు) అని కొనియాడుతూ తన నివాసమైన బ్రహ్మలోకానికి వెళ్ళిపోయాడు.
విశేషం
వానర సైన్య నేపథ్యం: రాముడు మానవ మాత్రుడిగా అవతరిస్తాడు కాబట్టి, ఆయనకు సహాయం చేసే సైన్యం కూడా ప్రకృతికి దగ్గరగా ఉండాలి. అందుకే దేవతలందరూ వానర రూపాల్లో జన్మించాలనే రహస్యాన్ని కవి ఇక్కడ వెల్లడించారు (ఉదాహరణకు: సూర్యుని అంశతో సుగ్రీవుడు, ఇంద్రుని అంశతో వాలి, వాయు దేవుని అంశతో హనుమంతుడు జన్మించడం).
వసుంధర నూరడించుట: ఈ కీర్తన ప్రారంభంలో ఏడుస్తూ వచ్చిన భూదేవి, చివరకు భగవంతుని అభయం పొంది సంతోషంగా వెనుతిరగడం ఈ ఘట్టం యొక్క ముగింపు.
శేషాచలవాసుడు: మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్య కవి తన కీర్తనల చివరలో భగవంతుడిని శేషాచలవాసుడిగా (వేంకటేశ్వరుడు) కీర్తించడం ఆయన ముద్ర. రాముడన్నా, విష్ణువన్నా, వేంకటేశ్వరుడన్నా ఒక్కరే అనే భావం ఇందులో కనిపిస్తుంది.
శరణాగత వత్సలుడు: భగవంతుడికి ఉండే గొప్ప లక్షణం 'శరణాగత వాత్సల్యం'. బ్రహ్మదేవుడు కూడా ఆ గుణాన్ని కీర్తిస్తూ వెళ్లడం భక్తి మార్గానికి పరమావధి.
దీనితో ఈ కీర్తన సంపూర్ణమై, శ్రీరామ జన్మకు మరియు రావణ సంహారానికి కావాల్సిన దైవిక ఏర్పాట్లన్నీ పూర్తయ్యాయని మనకు అర్థమవుతుంది.
ఇనకులం: 'ఇన' అంటే సూర్యుడు. సూర్యవంశం యొక్క గొప్పదనాన్ని తెలుపుతూ రాముడు ఆ వంశంలోనే పుట్టబోతున్నాడని చెప్పడం విశేషం.
ముగింపు: ఈ కీర్తనతో భగవంతుడు భూమిపైకి రావడానికి గల కారణం (రావణ బాధ), పుట్టబోయే స్థలం (అయోధ్య), తల్లిదండ్రులు (దశరథ-కౌసల్యలు) ఎవరనేది స్పష్టమవుతుంది.
