కల్యాణము వినవే నేడు సీతాకల్యాణము వినవే

 

కల్యాణము వినవే నేడు సీతాకల్యాణము వినవే

బాలకాండము - 16

రాగం: కళ్యాణి

తాళం: అట

పల్లవి:

కల్యాణము వినవే నేడు సీతాకల్యాణము వినవే ॥కల్యాణము॥

అనుపల్లవి:

కల్యాణమయమైన కల్యాణనిలయమున కల్యాణప్రదుడౌ అహల్యావరదుని ॥కల్యాణము॥

చరణము 1:

వేదనాదములు వేణుమర్దళ వీణాదుందుభి డిండిమాది మహావాద్య నాదములు పుణ్యాంగనాబృంద శుభగాన నాదములు జెలగ జనకుడు ఎదుర్కొని దశర- థాది భూపతుల కర్హాసన మునిచి యా మీద సపురోహితు- డై దేవముఖు హైమవేది బ్రతిష్ఠించి వివిధమంత్రములచే వేదోక్త హోమవిధు లొనరించి సీతాది కన్యల ధన్యల నల్వురను స- మ్మోదమున రావించి మురియుచు శుభజలా- పాదకముగ మధుపర్కమిచ్చి వేడ్క బ్రోదిజేసి నృపుడు పూజించె రాఘవుల ॥కల్యాణము॥

మొదటి చరణం తాత్పర్యం:

ఓ సఖీ! మంగళకరమైన సీతారాముల కళ్యాణ వైభవాన్ని విను.

పెండ్లిపందిరిలో వేదమంత్రాల ఘోష, పిల్లనగ్రోవి (వేణువు), మద్దెల, వీణ, దుందుభి, డిండిమము వంటి అనేక మహావాద్యాల ధ్వనులు మిన్నంటుతున్నాయి. పుణ్యస్త్రీల సమూహాలు శుభప్రదమైన పెండ్లి పాటలు పాడుతున్నారు. ఇటువంటి కోలాహలం మధ్య జనకమహారాజు ఎదురేగి దశరథ మహారాజును, ఇతర రాజులను సాదరంగా ఆహ్వానించాడు. వారికి తగిన ఆసనాలను ఇచ్చి గౌరవించాడు.

ఆ తర్వాత, జనకుడు తన పురోహితులతో కలిసి, యజ్ఞస్వరూపుడైన అగ్నిదేవుడిని బంగారు యజ్ఞవేదికపై ప్రతిష్ఠించాడు. వేదమంత్రోక్తంగా హోమ ప్రక్రియలను నిర్వహించాడు. అనంతరం ధన్యులైన సీత, ఊర్మిళ, మాండవి, శ్రుతకీర్తి అనే నలుగురు కన్యలను ఎంతో సంతోషంతో పెండ్లిమండపానికి పిలిపించాడు. ఎంతో మురిపెంగా, మంగళకరమైన జలముతో కాళ్ళు కడిగి, మధుపర్కములను (పెరుగు, తేనె కలయిక) సమర్పించి, ఎంతో ఆదరంతో జనకమహారాజు రాఘవులను (శ్రీరామ, లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నులను) పూజించాడు.

విశేషం:

• కళ్యాణ వైభవం: ఈ చరణంలో కవి పెండ్లిపందిరి వాతావరణాన్ని మన కళ్ళకు కట్టినట్లు వివరించారు. మంగళ వాద్యాలు, పుణ్యస్త్రీల పాటలు, వేదమంత్రాల ధ్వనుల ప్రస్తావన ద్వారా నాటి వివాహ సంప్రదాయాన్ని, వైభవాన్ని అద్భుతంగా చిత్రించారు.

• నలుగురు కన్యల ప్రస్తావన: ఇక్కడ కేవలం శ్రీరాముని వివాహమే కాకుండా, సీతాదేవితో పాటు మిగిలిన ముగ్గురు కన్యల (ఊర్మిళ, మాండవి, శ్రుతకీర్తి) వివాహ వేడుకకు కూడా జనకమహారాజు సమష్టిగా ఏర్పాట్లు ప్రారంభించిన వైనాన్ని కవి చక్కగా సూచించారు.

• మధుపర్క విధానం: సనాతన హిందూ వివాహ పద్ధతిలో వరుడిని సాక్షాత్ విష్ణుస్వరూపంగా భావించి కాళ్ళు కడిగి, మధుపర్కం ఇవ్వడం అనే సాంప్రదాయాన్ని జనకుడు శాస్త్రోక్తంగా నిర్వహించాడని చెప్పడం ఈ చరణంలోని ముఖ్యాంశం.

చరణము 2:

శ్రీమీఱ జనకుడు శృంగారవతియై సౌదామినీలత మాడ్కి తనరెడు సీతా- కోమలి తెఱమఱుగుననుంచి చాల గారామున రామాభిరాముడైన శ్రీ రామచంద్రుని పాదరాజీవములు గడిగి సేమమున తజ్జలము శిరమున ధరియించి నీమముతో సీత నిఖిలలోకమాత గామితసిద్ధసంకల్పపూర్వకముగ భూమీశుడు ధారబోసె నగ్నిసాక్షిగా మానవతిని రాఘవుడు చేకొనె దేవ- తామందారసుమధారలు గురిసె భద్రామితగుణులై యలరు వధూవరులపై ॥కల్యాణము॥

రెండవ చరణం తాత్పర్యం:

ఐశ్వర్యం ఉట్టిపడేలా జనకమహారాజు, మెరుపుతీగలా (సౌదామినీలత) ప్రకాశిస్తూ, శృంగారవతియై ఒప్పారుతున్న సుకుమారి సీతాదేవిని తాత్కాలికంగా తెర వెనుక ఉంచాడు.

ఆ తర్వాత, ఎంతో ప్రేమతో, చూసేకొద్దీ చూడాలనిపించే అందం గల శ్రీరామచంద్రుని పద్మాల వంటి పాదాలను కడిగాడు. శుభప్రదమైన ఆ పాదతీర్థాన్ని తన తలపై చల్లుకున్నాడు. నిఖిలలోకములకు తల్లి అయిన ఆ సీతాదేవిని, మనసులోని కోరికలన్నీ సిద్ధించాలనే సంకల్పంతో, జనకమహారాజు నియమ నిష్ఠలతో అగ్నిసాక్షిగా శ్రీరాముడికి కన్యాదానం (ధారబోయడం) చేశాడు.

ఆత్మగౌరవం గల ఆ ఉత్తమ ఇల్లాలు సీతను రాఘవుడు పాణిగ్రహణం చేసి స్వీకరించాడు. ఆ సమయంలో, మంగళకరమైన అపరిమిత గుణాలతో విరాజిల్లుతున్న ఆ వధూవరులపై (సీతారాములపై) దేవతలు ఆకాశం నుండి మందార పూల వానను కురిపించారు.

విశేషం:

• అద్భుత ఉపమానం: సీతాదేవి అందాన్ని, ప్రకాశాన్ని కవి "సౌదామినీలత" (మెరుపుతీగ) తో పోల్చారు. పెండ్లికూతురి అలంకరణ, ఆమె దివ్యత్వం ఈ ఒక్క ముక్కలో కళ్ళకు కడుతుంది.

• తెర మరుగు సంప్రదాయం: వివాహ సమయంలో జీలకర్ర-బెల్లం పెట్టే వరకు వధూవరుల మధ్య అడ్డుతెరను ఉంచే సాంప్రదాయాన్ని "తెఱమఱుగుననుంచి" అనే పదం ద్వారా కవి ఇక్కడ గుర్తుచేశారు.

• కన్యాదాన వైభవం: లోకమాత అయిన సీతను సాక్షాత్ పరమాత్ముడైన రాముడికి ఇచ్చి, ఆ పాదజలాన్ని తలపై చల్లుకోవడం ద్వారా జనకమహారాజు తన జన్మ ధన్యమైందని భావించిన ఘట్టం ఇందులో అత్యంత భక్తిభావంతో వర్ణించబడింది.

  చరణము 3:

  అంతట దెరదీయ నతివమోము జూచి సంతసించెను రామచంద్రు కన్గవ తార కాంతు గనుగొని యలరు కలువలపోల్కి నా యింతిచూపులు దనరె హృదయేశు పదయుగళి నెంతయు దామరల నెనయు తేటులనగా కాంతామణిని పాణిగ్రహణ మొనరజేసి కంతుజనకుడు మంగళసూత్రముగట్టి దంతిగమనకు మణులు తలంబ్రాలుపోసి శ్రీ- మంతుడై లాజహోమముజేసి కృతకృత్యస్వాంతుడయ్యెను తాటకాంతకు డటమీద సంతతానందమున జనకుడు ఊర్మిళ నిచ్చె మంతుకెక్కగాను లక్ష్మణకుమారునకు ॥కల్యాణము॥

  మూడవ చరణం తాత్పర్యం:

  అటుపై వధూవరుల మధ్య ఉన్న అడ్డుతెరను తొలగించగా, సీతాదేవి ముఖాన్ని చూసి శ్రీరామచంద్రుని కన్నులు ఎంతో ఆనందించాయి. పున్నమి చంద్రుడిని (తారకాంతుడు) చూసి వికసించే కలువ పూలలా, ఆ సీతమ్మ చూపులు తన హృదయనాథుడైన రాముని వైపు ప్రసరించాయి. అలాగే ఆమె నేత్రాలు శ్రీరాముని పాదపద్మాలపై వాలిన తీరు, పద్మాలపై వాలిన తుమ్మెదలా (తేటులనా) ఒప్పారాయి.

  ఆ తర్వాత, మన్మథునికి తండ్రియైన (విష్ణుస్వరూపుడైన) శ్రీరాముడు ఆ కాంతామణి సీతను పాణిగ్రహణం (చేయి పట్టుకోవడం) చేశాడు. మంగళసూత్రాన్ని కట్టి, గజగామిని (ఏనుగు నడక వంటి గంభీరమైన నడక గలది) అయిన సీత తలపై ముత్యాల తలంబ్రాలను పోశాడు. శ్రీమంతుడైన ఆ తాటకాంతకుడు (తాటకను సంహరించిన రాముడు) లాజహోమము (పేలాలతో చేసే హోమం) నిర్వహించి, తన మనస్సులో కృతకృత్యుడై (ధన్యుడై) భాసించాడు.

  ఆ తర్వాత, జనకమహారాజు ఎంతో సంతోషంతో తన రెండో కుమార్తె అయిన ఊర్మిళను, కీర్తిమంతుడైన లక్ష్మణకుమారునికి ఇచ్చి వివాహం జరిపించాడు.

  విశేషం:

  • కవితా శిల్పం (ఉపమానాలు): తెర తీసిన శుభముహూర్తాన సీతారాముల పరస్పర వీక్షణలను కవి అద్భుతమైన పోలికలతో వర్ణించారు. రాముడిని చూసిన సీత చూపులు "చంద్రుడిని చూసిన కలువలు" లాగా, రాముని పాదాలపై వాలిన ఆమె చూపులు "తామర పూవుపై వాలిన తుమ్మెదలు" లాగా ఉన్నాయని చెప్పడం కవి ప్రతిభకు నిదర్శనం.

  • కృదంత, లీలా నామాలు: శ్రీరాముడిని ఇక్కడ కవి "కంతుజనకుడు" (మన్మథుని తండ్రి అయిన విష్ణువు) అని, "తాటకాంతకుడు" (తాటకను వధించిన పరాక్రమశాలి) అని సంబోధించడం ద్వారా రాముని దైవత్వాన్ని, శౌర్యాన్ని ఒకేసారి స్మరించారు.

  • లక్ష్మణ ఊర్మిళల వివాహం: సీతారాముల ప్రధాన కల్యాణ ఘట్టం ముగిసిన వెంటనే, లక్ష్మణ ఊర్మిళల వివాహం కూడా శాస్త్రోక్తంగా జరిగిన వైనాన్ని కవి ఈ చరణం చివర్లో చక్కగా ముడిపెట్టారు.

చరణము 4:

వరుసతోడను కుశధ్వజుని కొమార్తెల సురుచిర మాండవి శ్రుతకీర్తుల నిరువురను భరత శత్రుఘ్నులకును జనకధరణీశు డానందభరితు డగుచు నొసగె నరుదారగా బెండ్లి యలరారె నావేళ జిరతరయశులు వసిష్ఠవిశ్వామిత్రులురువుగ నావధూవరులకు సేసలు శిరమున నిడిరి యాశీర్వాదముల జేసి రిరవంద దశరథాధీశుడు దీవించె గరిమను కౌసల్య కైక సుమిత్రాది కరిగమనలు మంగళహారతులొసంగి రా తఱి రామలక్ష్మణభరతశత్రుఘ్నులకు ॥కల్యాణము॥

నాలుగవ చరణం తాత్పర్యం:

ఆ వివాహ వేదికపై వరుస క్రమముగా, జనకమహారాజు తమ్ముడైన కుశధ్వజుని కుమార్తెలు, ఎంతో సౌందర్యవతులైన మాండవి, శ్రుతకీర్తి అనే ఇద్దరినీ భరత, శత్రుఘ్నులకు ఇచ్చి జనకమహారాజు అమితమైన ఆనందంతో కన్యాదానం చేశాడు. ఆ సమయంలో పెండ్లి వేడుకలు ఎంతో అపురూపంగా, వైభవంగా విరాజిల్లాయి.

శాశ్వతమైన కీర్తి గల వసిష్ఠ మహర్షి, విశ్వామిత్ర మహర్షి ఇద్దరూ కలిసి ఆ నలుగురు వధూవరుల తలపై అక్షింతలు (సేసలు) వేసి వేదమంత్రాలతో ఆశీర్వదించారు. దశరథ మహారాజు కూడా ఎంతో ఆనందంతో, గంభీరంగా కుమారులను, కోడళ్లను దీవించాడు. ఆ శుభసమయంలో గజగామినులైన కౌసల్య, కైకేయి, సుమిత్ర మొదలైన రాజమాతలు ఎంతో వైభవంగా శ్రీరామ, లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నులనే నలుగురు వరులకు, వారి వధువులకు మంగళహారతులు ఇచ్చారు.

విశేషం:

• చతుర్విధ కల్యాణ సంపూర్ణత: ఈ చరణంతో రామ, లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నుల నలుగురి వివాహాలు పూర్తి కావడాన్ని కవి వర్ణించారు. రామాయణంలో ఇదొక అత్యంత మంగళకరమైన ఘట్టం.

• పెద్దల ఆశీర్వాదం: పెండ్లికి మూలస్తంభాలైన వసిష్ఠ, విశ్వామిత్ర మహర్షుల దివ్య ఆశీస్సులు, తండ్రి దశరథుని దీవెనలు, ముగ్గురు తల్లుల (కౌసల్య, కైక, సుమిత్ర) మంగళహారతుల ప్రస్తావన ద్వారా నాటి కుటుంబ వ్యవస్థలోని గౌరవాన్ని, ఆనందాన్ని కవి చక్కగా ప్రతిబింబించారు.

• సులభ శైలి: కవి సంస్కృత సమాసాలను, తెలుగు పదాలను మేళవించి "సురుచిర", "కరిగమనలు", "ఇరవంద" వంటి పదాలతో నడకను ఎంతో మధురంగా మార్చారు.

చరణము 5:

జనకవిభుడు కౌశికుని వసిష్ఠుని గనుగొని పల్కె నారదముని యచటి కొకనాడు చనుదెంచినను వినుమని పలికె హరి భక్తజనవరదుడయి నిర్జరులను బ్రోవ రా- వణు వధియింప రఘువంశమునను రాముడను పేర దాశరథియై నాలుగంశముల జననమొందెను సీత యను నామమున నీయింటను యోగమాయ పుట్టెను దెలిసి కౌసల్య- తనయునకు సీతనిమ్మని చనె నదిమొదలుగను సీత శ్రీసతి యని దలచి యేవిధ- మున రాము డల్లుడౌ నని చింతించి ధనువను నెపమున మీ దయను శుభము గంటిననె ॥కల్యాణము॥

ఐదవ చరణం తాత్పర్యం:

ఆ వివాహ మహోత్సవ సమయంలో జనకమహారాజు విశ్వామిత్రుడిని (కౌశికుడు), వసిష్ఠ మహర్షిని చూసి భక్తితో ఇలా పలికాడు— "మహర్షులారా! పూర్వం ఒకనాడు నారదమహర్షి నా వద్దకు విచ్చేసినప్పుడు ఒక పరమ రహస్యాన్ని చెప్పారు.

భక్తులను అనుగ్రహించే ఆ శ్రీమహావిష్ణువు, దేవతలను రక్షించడానికి మరియు రావణాసురుడిని వధించడానికి రఘువంశంలో 'రాముడు' అనే పేరుతో దశరథుని కుమారుడై నాలుగు అంశలతో (రామ, లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నులుగా) జన్మించాడని చెప్పారు. అలాగే సాక్షాత్ యోగమాయే నా ఇంట్లో 'సీత' అనే పేరుతో అవతరించిందని తెలిపారు. అందువల్ల కౌసల్యా నందనుడైన ఆ శ్రీరామునికే సీతను ఇచ్చి వివాహం జరిపించమని నారదుడు నాకు సూచించి వెళ్ళాడు.

ఆ రోజు నుండి సీతను సాక్షాత్ లక్ష్మీదేవిగా (శ్రీసతి) భావిస్తూ, ఆ పరమాత్ముడైన శ్రీరాముడు నాకు అల్లుడు అయ్యే భాగ్యం ఎలా కలుగుతుందా అని నిరంతరం చింతిస్తూ ఉన్నాను. చివరకు, మీ అందరి దయ వల్ల 'శివధనుర్భంగం' అనే నెపంతో (కారణంగా) ఈనాడు నా కోరిక నెరవేరి, ఈ మంగళకరమైన శుభాన్ని కళ్ళారా చూడగలిగాను" అని జనకుడు ఆనందభాష్పాలతో పలికాడు.

విశేషం:

• అధ్యాత్మ రామాయణ వైశిష్ట్యం: ఈ కీర్తనలు 'అధ్యాత్మ రామాయణం' ఆధారంగా రాయబడినవి. అధ్యాత్మ రామాయణంలో ప్రతి ఘట్టంలోనూ శ్రీరాముని పరమాత్మ తత్వాన్ని, సీతాదేవి యోగమాయా/లక్ష్మీ స్వరూపాన్ని గుర్తుచేస్తూ ఉంటారు. ఇక్కడ జనకుని మాటల ద్వారా కవి ఆ దైవ రహస్యాన్ని అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు.

• నాలుగు అంశల అంతరార్థం: మహావిష్ణువు తన శంఖ, చక్ర, గదా, పద్మ లేదా అనంత-కమలాది అంశలతో నల్వురు కుమారులుగా జన్మించాడనే విషయాన్ని "నాలుగంశముల జననమొందెను" అనే పదం ద్వారా కవి ఇక్కడ ప్రస్తావించారు.

• భక్తి ప్రపత్తులు: సీతారాముల వివాహం కేవలం లౌకికమైనది కాదని, అది ముందే నిర్ణయించబడిన ఒక దైవిక ప్రణాళిక అని, మహర్షుల అనుగ్రహం వల్లే తనకు ఈ భాగ్యం దక్కిందని జనకుడు పలికిన తీరు ఆయన వినమ్రతను, భక్తిని చాటుతోంది.

చరణము 6:

శ్రీరామచంద్రుని జేరి జనకుడు బలికె శౌరీ నాజన్మము సాఫల్యమాయెను దారసింహాసనస్థలిని సీతాయుతుడవై రంజిల నిన్ను జూడ నర్హుడనైతి రా- మారమణ భువననిర్మాణనైపుణి గలిగె నీరజభవునకు నీ పాదвариచే నీ రమ్యపదజలము నెరిదాల్చి బలి మహావీరుడై సురరాజ్యవిభవము చేకొనె सारమౌ నీ పాదరజమున నహల్య ఘోరशాపము దొలగె కోవిదులును నీ యు- దారాంఘ్రిరేణువులు కోరి భవభయదూరులైనట్టి నీవే శరణని పొగడె రాముని ॥కల్యాణము॥

ఆరవ చరణం తాత్పర్యం:

అనంతరం జనకమహారాజు శ్రీరామచంద్రుని సమీపించి భక్తితో ఇలా స్తుతించాడు— "ఓ శౌరీ (విష్ణుస్వరూపుడవైన ఓ రామా)! ఈనాడు నిన్ను నా అల్లుడిగా పొందడం వల్ల నా జన్మ ధన్యమైంది, నా జీవితం సాఫల్యమయింది. శ్రేష్ఠమైన పెండ్లి సింహాసనంపై సీతాదేవితో కలిసి ముచ్చటగా విరాజిల్లుతున్న నిన్ను కళ్ళారా చూసే మహద్భాగ్యం నాకు దక్కింది.

ఓ లక్ష్మీరమణా! బ్రహ్మదేవునికి (నీరజభవుడు) ఈ సమస్త విశ్వాన్ని సృష్టించే నైపుణ్యం, శక్తి లభించాయంటే అది నీ పాదాల నుండి ఉద్భవించిన గంగ అనే పవిత్ర జలం వల్లే కదా! పూర్వం మహావీరుడైన బలిచక్రవర్తి నీ పవిత్రమైన పాదజలాన్ని (గంగను) భక్తితో తలపై దాల్చి, ఇంద్రపదవిని, దేవేంద్రుని రాజ్య వైభవాన్ని సైతం పొందగలిగాడు.

శ్రేష్ఠమైన నీ పాదధూళి (పాదరజము) తగలడం వల్లే అహల్యాదేవి పొందిన ఘోరమైన శిలా శాపము తొలగిపోయింది. లోకంలోని జ్ఞానులు, పండితులు సైతం సంసార బంధాలు, జన్మమృత్యు భయాల నుండి విముక్తి పొందడానికి నీ ఉదారమైన పాదధూళి కణాలనే కోరుకుంటారు. అటువంటి మహిమాన్వితుడవైన నీవే నాకు శరణు" అని జనకుడు శ్రీరాముని మనసారా కీర్తించాడు.

విశేషం:

• పాదమహిమ వర్ణన: ఈ చరణంలో కవి శ్రీరాముని పాదాల యొక్క దివ్యమైన మహిమను మూడు రకాలుగా అద్భుతంగా స్తుతించారు:

  1. బ్రహ్మదేవుడు లోకాలను సృష్టించే శక్తిని పొందింది విష్ణుపాదోద్భవి అయిన గంగ వల్లే.

  2. బలిచక్రవర్తి వామనావతారంలోని స్వామి పాదతీర్థాన్ని నెత్తిన చల్లుకుని గొప్ప వైభవాన్ని అందుకున్నాడు.

  3. రామావతారంలో గౌతమ మహర్షి భార్య అయిన అహల్య శిలగా మారినప్పుడు, రాముని పాదధూళి తగిలి శాపవిముక్తి పొందింది.

• భక్తిరస పరాకాష్ఠ: జనకమహారాజు లౌకికమైన మామగారి హోదాను పక్కనపెట్టి, శ్రీరాముడిని సాక్షాత్ సృష్టికర్త అయిన నారాయణుడిగా దర్శించి శరణాగతి వేడడం ఈ చరణంలోని పరమార్థం. 'అధ్యాత్మ రామాయణ' తత్వానికి ఇది అద్దం పడుతుంది.

చరణము 7:

సొరిది యాసమయమున సురదుందుభులు మ్రోసె ధ్రిగుడు తద్ధిన్నాంత కిటతక తాథైథైయ్య యనుచు నచ్చరలా- డిరి గంధర్వవరులు బాడిరి భూసురవరుల ధరణీవరులఁ బూజచేసి సరసమృష్టాన్న భోజనములిడిరి కరణి పరగ నాల్గునాళ్లు జరుగుటయుఁ గౌశికుఁ డరిగె నల్లుండ్రకు నరణమిచ్చిన నృపుడు కరుణచేఁ బుత్రికల ఘనమతులఁ గాంచి త్వరతోడఁ పనుప నా దశరథక్షితిపతివరసుతులు గోడండ్రు సిరులలర నాశేష- గరివాసుఁడైన రఘువరుని మున్నిడుకొని పురికి ప్రయాణోన్ముఖుఁడయ్యె ముదమున ॥కల్యాణము॥

ఏడవ చరణం తాత్పర్యం:

ఆ శుభసమయంలో ఆకాశంలో దేవదుందుభులు మ్రోగాయి. దేవలోకపు అప్సరసలు "ధ్రిగుడు తద్ధిన్నాంత కిటతక తాథైథైయ్య" అనే లయబద్ధమైన జతులతో (తాళగతులతో) నాట్యం చేశారు. గంధర్వ శ్రేష్ఠులు మధురంగా గానం చేశారు. ఇటు భూలోకంలో జనకమహారాజు బ్రాహ్మణోత్తములను, విచ్చేసిన రాజులను శాస్త్రోక్తంగా పూజించి, వారికి ఎంతో రుచికరమైన మృష్టాన్న భోజనాలను వడ్డించి తృప్తిపరిచాడు.

ఈ విధంగా వివాహ వేడుకలు వైభవంగా నాలుగు రోజుల పాటు జరిగాయి. ఆ తర్వాత విశ్వామిత్ర మహర్షి (కౌశికుడు) తన లీలను ముగించుకుని సెలవు తీసుకుని వెళ్ళిపోయాడు. జనకమహారాజు తన అల్లుళ్లకు ఘనంగా కట్నకానుకలను (అరణము) ఇచ్చాడు. ఎంతో సద్గుణవతులైన తన కుమార్తెలను పిలిచి, ప్రేమతో వారికి హితబోధ చేసి, అత్తవారింటికి పంపడానికి త్వరపడ్డాడు.

అనంతరం, ఆ దశరథ మహారాజు తన శ్రేష్ఠులైన కుమారులు, లక్ష్మీప్రదమైన కోడళ్లతో కలిసి, సాక్షాత్ శేషశైలవాసుడైన (శ్రీనివాసుడైన) ఆ శ్రీరామచంద్రుడిని ముందుంచుకుని, పరమానందంతో తన రాజధానియైన అయోధ్యాపురానికి ప్రయాణమయ్యాడు.

విశేషం:

• నృత్య తాళ గతులు: కవి ఈ చరణంలో "ధ్రిగుడు తద్ధిన్నాంత కిటతక తాథైథైయ్య" అని నృత్య సంబంధిత జతులను వాడడం చాలా విశేషం. ఇది కీర్తనకు ఒక చక్కని నడకను, నాట్యరూపానికి తగిన గంభీరతను తెచ్చిపెట్టింది. అప్సరసల నృత్యాన్ని మన కళ్ళముందు నిలిపింది.

• ఐదు రోజుల పెండ్లి సంప్రదాయం: "కరణి పరగ నాల్గునాళ్లు జరుగుటయు" అనగా పూర్వకాలంలో జరిగే 'ఐదు రోజుల పెండ్లి' (నాలుగు రోజులు వేడుకలు, ఐదవ రోజు అప్పగింతలు/ప్రయాణం) సాంప్రదాయాన్ని ఇక్కడ కవి గుర్తుచేశారు.

• అధ్యాత్మ రామాయణ ముగింపు - వేంకటేశ్వర తత్వం: కవి ఈ చరణం చివరలో శ్రీరాముడిని "ఆశేషగిరివాసుఁడైన రఘువరుడు" (శేషాచలం లేదా తిరుమల కొండపై వెలసిన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు) అని కీర్తించారు. మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్యకవి తన అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనలన్నింటినీ తిరుమల శ్రీనివాసునికి అంకితంగా భావించి రాయడం వల్ల, రాముడిని సాక్షాత్ శేషగిరివాసుడిగా దర్శించి మంగళం పలికారు.

మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్యకవి విరచిత బాలకాండలోని ఈ సుప్రసిద్ధ "సీతాకల్యాణ వైభోగ" కీర్తనను చరణాల వారీగా, సమగ్ర తాత్పర్య విశేషాలతో పూర్తి చేసుకున్నాము. స్వస్తి!