వినీలవేణి వినుతగుణశ్రేణి

 మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్య కవి గారు రచించిన అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనల్లోని బాలకాండము (14వ కీర్తన) కు సంబంధించిన. కీర్తన తాత్పర్యం, విశేషాలు 23-05 -26

అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తన - బాలకాండము (14)

పల్లవి

వినీలవేణి వినుతగుణశ్రేణి వినవే శర్వాణి ॥వినీలవేణి॥

• తాత్పర్యం: నల్లని జడ కలదానా! కొనియాడదగిన ఉత్తమ గుణముల సమూహము కలిగినదానా! ఓ శర్వాణీ (పార్వతీ దేవి)! వినుము. (అని శివుడు పార్వతికి చెప్తున్నాడు).

అనుపల్లవి

ఘనాఘనాంగుఁడౌ రామునిచే ననుజ్ఞగొని గౌతమ మునియొద్దకుఁ జనె నహల్య మునీంద్రుఁడా రామునిఁ జూచి పలికె ఘనంబుగను మిథిలాపురంబునను క్రతువరంబు మాహేశ్వరచాపము కనుంగొని యనంతరం బయోధ్యకు జనేదనన్‌ వినమ్రుఁ డయ్యెను హరి ॥వినీలవేణి॥

• తాత్పర్యం: నిబిడమైన మేఘం వంటి శ్యామల శరీర వర్ణం కలిగిన ఆ శ్రీరాముని అనుజ్ఞ (సెలవు) తీసుకుని, శాపవిముక్తురాలైన అహల్య తన భర్తయైన గౌతమ ముని వద్దకు వెళ్ళింది. ఆ తర్వాత మునీంద్రుడైన విశ్వామిత్రుడు రాముని చూసి ఇలా పలికాడు— "మనం గొప్పదైన మిథిలా నగరానికి వెళ్ళి, అక్కడ జరుగుతున్న శ్రేష్ఠమైన యాగమును, శివధనస్సును (మాహేశ్వర చాపమును) చూద్దాము. ఆ తర్వాత మీరు అయోధ్యకు వెళ్ళవచ్చును" అనగా, శ్రీహరి అవతారమైన ఆ రాముడు వినయముతో తలవంచాడు (ఒప్పుకున్నాడు).

• విశేషం: ఇక్కడ అహల్యా శాపవిమోచనం ముగిసిన వెంటనే విశ్వామిత్రుడు రాముడిని మిథిలా నగరానికి, శివధనస్సు వైపు నడిపించే ఘట్టం ఎంతో మనోహరంగా వర్ణించబడింది. శ్రీరాముడిని "హరి" అని సంబోధించడం ద్వారా ఆయన దైవత్వాన్ని కవి గుర్తుచేశారు.

మొదటి చరణం

రంగదభంగతరంగ గంగ నుప్పొంగుచు దాఁటి విదేహరాజపురి చెంగట రాగనెఱింగి జనకుఁడు చెలంగుచు నెదురుగను రంగుగఁ జని గాధేయునకును సాష్టాంగ మెఱఁగి పూజించి దిశలు వెలుఁ- గంగఁజేయు చంద్రసూర్యులో సురపుంగవులగు నరనారాయణులో శృంగారకళల బంగారుతళుకులనంగాను దగిన వీరులెవ్వ-రెఱుంగవలయు నన దశరథాత్మజులు మంగళకరులీ రామలక్ష్మణులు మహాభుజుల్‌ ఘనులని ముని దెల్పెను ॥వినీలవేణి॥

• తాత్పర్యం: ప్రకాశిస్తూ, ఎడతెరిపి లేకుండా వస్తున్న అలలతో ఉప్పొంగిపోతున్న గంగానదిని వారు దాటారు. అలా ప్రయాణించి వారు విదేహ రాజధానియైన మిథిలా నగర సమీపానికి రాగా, ఆ విషయము తెలుసుకున్న జనకమహారాజు సంతోషంతో వారికి ఎదురువచ్చాడు. ఎంతో వైభవంగా వచ్చి గాధేయునికి (విశ్వామిత్రునికి) సాష్టాంగ నమస్కారం చేసి పూజించాడు. ఆ తర్వాత విశ్వామిత్రుడి పక్కన ఉన్న రామలక్ష్మణులను చూసి జనకుడు ఆశ్చర్యపోతూ— "దిక్కులన్నీ ప్రకాశించేలా చేస్తున్న వీరు చంద్రసూర్యులా? లేక దేవతలలో శ్రేష్ఠులైన నరనారాయణులా? శృంగార కళలతో, బంగారు తళుకులతో మెరిసిపోతున్న ఈ వీరులు ఎవరు? నేను తెలుసుకోవాలని అనుకుంటున్నాను" అని అడిగాడు. దానికి విశ్వామిత్ర మహర్షి— "వీరు దశరథ మహారాజు కుమారులు, మంగళప్రదమైనవారు, గొప్ప భుజబలం కలవారు మరియు ఘనులైన రామలక్ష్మణులు" అని జనకునికి పరిచయం చేశాడు.

• విశేషం: రామలక్ష్మణుల తేజస్సును చూసి జనకమహారాజు భ్రమపడిన తీరు (చంద్రసూర్యులా, నరనారాయణులా అనుకోవడం) ఇక్కడ అద్భుతంగా చిత్రించబడింది. విశ్వామిత్రుడు వారిని "మహాభుజులు, ఘనులు" అని కీర్తించడం ద్వారా రాబోయే ధనుర్భంగానికి పునాది వేసినట్లయింది.

రెండవ చరణం

ఠీవిగ మత్క్రతుసంరక్షణమునకై వీరల నే దోడితెచ్చునెడ పావనుఁ డీరాఘవుఁ డొకశరమున జావనేసెఁ తాఁటకను భూవర మదీయ యాగవిఘాతకులై వరలు సుబాహుప్రಮುಖ నిశచ- రావళిఁ త్రుంచియు మారీచు జలధిలో వైచెఁ బదాంబుజ రజమునను యీ వీరుఁ డహల్యను వేవేగఁ పవిత్రను గావించి నేఁడు నీగృహంబున గరళకంఠు విల్గనుఁగొనవచ్చెను నావుడు నగరికిర తోడ్కొని చని యానరేంద్రుర డా రాముని బూజించెను ॥వినీలవేణి॥

• తాత్పర్యం: జనకమహారాజుతో విశ్వామిత్ర మహర్షి రామలక్ష్మణుల పరాక్రమాన్ని ఇలా వివరిస్తున్నాడు— "ఓ భూపాలా! నా యాగ సంరక్షణ కోసం నేను వీరద్దరినీ ఎంతో గంభీరంగా (ఠీవిగా) నా వెంట తీసుకువచ్చాను. ఆ సమయంలో పరమ పవిత్రుడైన ఈ రాఘవుడు (శ్రీరాముడు) కేవలం ఒక్క బాణంతో తాటక అనే రాక్షసిని సంహరించాడు. అంతేకాదు, నా యాగానికి విఘాతం కలిగిస్తున్న సుబాహుడు మొదలైన రాక్షస సమూహాన్ని అంతమొందించాడు; మారీచుడిని బాణంతో కొట్టి సముద్రంలో పడేలా చేశాడు. తన పాదపద్మముల ధూళి (రజము) సోకడం ద్వారా ఈ వీరుడు అహల్యను ఎంతో వేగంగా శాపవిముక్తురాలిని చేసి పవిత్రురాలిగా మార్చాడు. అటువంటి మహావీరుడు ఈరోజు నీ భవనంలో ఉన్న ఆ గరళకంఠుని (పరమశివుని) ధనస్సును చూడడానికి వచ్చాడు" అని విశ్వామిత్రుడు పలికాడు. ఆ మాటలు విన్న వెంటనే జనకమహారాజు ఎంతో సంతోషించి, వారిని తన నగరంలోనికి తీసుకువెళ్ళి ఆ శ్రీరాముడిని భక్తితో పూజించాడు.

• విశేషం: ఈ చరణంలో బాలకాండలోని ముఖ్య ఘట్టాలైన తాటక సంహారం, యాగ సంరక్షణ (సుబాహు మారీచుల భంగం), మరియు అహల్యా శాపవిమోచనం వంటి రాముడి తొలి పరాక్రమ కార్యాలను విశ్వామిత్రుడు జనకునికి వివరించడం ద్వారా రాముని దైవిక, వీర గుణాలను కవి ఇక్కడ చక్కగా ఆవిష్కరించారు.

మూడవ చరణం

అంతట జనకుఁడు మంత్రులఁ బిలిచి పురాంతకు విలు దెమ్మనిన భటుల న- త్యంతబలుల నైదువేలఁ బంపిన బంతముమీఱఁ జని సంతతమును మణివస్త్రాదులచే నెంతయు భూషితమై ఘంటాశత- కాంతమైన విలు దెచ్చిన ధరణీకాంతుఁడు కౌశికుఁ గనుఁగొని యా వింత నృపవరులంతా జూడఁగ సంతోషమున రఘూద్వహుండీ చాపమెక్కిడినఁ జాలును సీతా- కాంతనిత్తునన విని శ్రీరాముని కనుంగొనెన్‌ ముని దరహాసమునను ॥వినీలవేణి॥

• తాత్పర్యం: అటు పిమ్మట జనకమహారాజు తన మంత్రులను పిలిచి, పురాంతకుని (త్రిపురాసురులను సంహరించిన పరమశివుని) విల్లును తీసుకురమ్మని ఆజ్ఞాపించాడు. అందుకోసం మంత్రులు అత్యంత బలవంతులైన ఐదువేల మంది భటులను పంపగా, వారు ఎంతో పట్టుదలతో వెళ్ళి ఆ ధనస్సును తీసుకువచ్చారు. ఎల్లప్పుడూ రత్నములతో, పట్టువస్త్రములతో అలంకరింపబడి, వందలాది చిన్న గంటల (ఘంటాశత) ధ్వనులతో మనోహరంగా ఉన్న ఆ శివధనస్సును సభలోకి తెచ్చారు. అప్పుడు భూనాథుడైన జనకుడు విశ్వామిత్ర మహర్షిని (కౌశికుడిని) చూసి, సభలోని వింతలైన రాజులందరూ చూస్తుండగా ఎంతో సంతోషంతో ఇలా పలికాడు— "రఘువంశ శ్రేష్ఠుడైన ఈ శ్రీరాముడు ఈ ధనస్సుకు నారి సారించి (ఎక్కిడి) విరిస్తే చాలు, నా కుమార్తెయైన సీతాదేవిని ఇచ్చి వివాహం చేస్తాను". ఆ మాటలు వినగానే విశ్వామిత్ర మహర్షి చిరునవ్వుతో (దరహాసమునను) శ్రీరాముని వైపు చూశాడు.

• విశేషం: శివధనస్సు యొక్క బరువును, వైభవాన్ని కవి ఇక్కడ అద్భుతంగా వర్ణించారు. ఐదువేల మంది బలవంతులు మోయవలసి రావడం దాని భారానికి నిదర్శనం కాగా, మణులు, గంటలతో ఉండడం దాని దైవిక వైభవానికి ప్రతీక. విశ్వామిత్రుడు రాముని వైపు చిరునవ్వుతో చూడడం— రాముడి శక్తిపై ఆయనకున్న నమ్మకాన్ని, కార్యం సఫలమవబోతోందనే సంకేతాన్ని తెలియజేస్తుంది.

నాలుగవ చరణం

శ్రీరాముఁడు వామకరంబున విల్లారూఢిగఁ గొని యెక్కిడి నృపతులు చేరిచూడ దక్షిణకరమున నరుదార దిగిచినపుడె సారముచెడి ఫెళఫెళమని విరిగెను వైరివరుల ధైర్యముతోఁ గూడఁ త- దారవము దిశల్నిండె దివి విమానారూఢు లగుచు గనుఁగొను దేవత లారాముని శ్రీమీఱఁ బొగడిరి తోరంబుగాఁ బ్రసూనవర్షము దుందుభిధ్వనుల్‌ సురవనితాజన చారునాట్యములు చెలఁగ రాఘవుని జనేశుఁ డర్మిలి గౌఁగిట నుంచెను ॥వినీలవేణి॥

• తాత్పర్యం: రామచంద్రమూర్తి తన ఎడమచేత్తో (వామకరంబున) ఆ శివధనస్సును ఎంతో సునాయాసంగా, నిశ్చయంగా పైకి లేపాడు. సభలోని రాజులందరూ దగ్గరకు వచ్చి ఆశ్చర్యంతో చూస్తుండగా, తన కుడిచేత్తో (దక్షిణకరమున) బాణాన్ని సంధించి అల్లెతాడును వెనక్కి లాగాడు. అలా లాగిన వెంటనే, ఆ విల్లు తన బలాన్ని కోల్పోయి (సారముచెడి) 'ఫెళఫెళ' అనే భయంకరమైన శబ్దంతో విరిగిపోయింది. ఆ ధనస్సుతో పాటే అక్కడ చేరిన శత్రురాజుల ధైర్యం కూడా ముక్కలైపోయింది. ఆ ధనుర్భంగ భీకర ధ్వని (ఆరవము) దిక్కులన్నిటా నిండిపోయింది. ఆ సమయంలో ఆకాశంలో విమానాలపై ఉండి ఈ అద్భుతాన్ని వీక్షిస్తున్న దేవతలందరూ శ్రీరాముని వైభవంగా స్తుతించారు. ఆకాశం నుండి అమితంగా పూలవాన (ప్రసూనవర్షము) కురిసింది; దేవదుందుభులు మోగాయి; అప్సరసల (సురవనితాజన) సుందర నృత్యాలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఈ మహత్కార్యాన్ని చూసి పరమానంద భరితుడైన జనకమహారాజు (జనేశుడు) ఎంతో ప్రేమతో, వాత్సల్యంతో ఆ శ్రీరాముడిని గాఢంగా కౌగిలించుకున్నాడు.

• విశేషం: ఈ చరణంలో రామాయణంలోని అత్యంత కీలకమైన 'ధనుర్భంగ' ఘట్టాన్ని కవి ఎంతో ఉత్కంఠభరితంగా, దృశ్యమానంగా వర్ణించారు. లోకానికి అసాధ్యమైన శివధనస్సును రాముడు ఎడమచేత్తో లీలగా ఎత్తడం ఆయన పరమాత్మ తత్త్వానికి నిదర్శనం. విల్లు విరగడంతో పాటు శత్రురాజుల గుండెలు, వారి అహంకారం కూడా విరిగిపోయాయని కవి చెప్పిన పోలిక (ఉత్ప్రేక్ష) ఎంతో అద్భుతంగా ఉంది.

ఐదవ చరణం

పుల్లాంబుజపత్రాక్షుఁడు రాముఁడు విల్లువిఱచుటలు విని యంతఃపుర పల్లవాధరులు మన సీతకు శ్రీవల్లభుఁ డనఁదగిన వల్లభుఁ డిదె వచ్చెను చల్లనివాఁ డెల్లజగములను నేలఁ జాలువాఁ డల్లమరునైన జక్కнданమున నుల్లసంబులాడునటె యమ్మ- చెల్లా రామునివల్లా కోరికలెల్ల ఫలించు వంశపావనుఁ డీమహాత్ముఁడంచని పలికి సరస సల్లాపములాడుచు సీతకు మణిసరుల్‌ విరుల్‌ హరువుగ గైసేసిరి ॥వినీలవేణి॥

• తాత్పర్యం: వికసించిన పద్మముల వంటి కన్నులు కలవాడైన (పుల్లాంబుజపత్రాక్షుఁడు) ఆ శ్రీరామచంద్రుడు శివధనస్సును విరిచాడనే వార్తను అంతఃపురంలోని చిగురుటాకుల వంటి పెదవులు గల సుందరీమణులు (చెలికత్తెలు) విన్నారు. వారు ఎంతో సంతోషిస్తూ— "అమ్మలారా! మన సీతమ్మకు, ఆ లక్ష్మీదేవికి భర్తయైన శ్రీమహావిష్ణువు వంటి యోగ్యుడైన భర్త దొరికాడు. ఈయనే మన సీతకు తగిన వరుడు. ఎంతో శాంత స్వభావుడైన (చల్లనివాడు) ఈ రాముడు సమస్త లోకాలను పరిపాలించగల సమర్థుడు. అందంలో ఆ మన్మథుడిని (మరునైన) సైతం పరిహసించగల (ఉల్లసంబులాడు) చక్కదనము కలవాడు. ఆహా! ఎంత ఆశ్చర్యం! ఈ రాముని వల్ల మన సీతమ్మ కోరికలన్నీ ఫలించాయి. ఈ మహాత్ముడు తన వంశాన్ని పావనం చేసినవాడు" అని ఒకరితో ఒకరు ముచ్చటించుకున్నారు. అలా ఎంతో సరసంగా, సంతోషంగా సంభాషించుకుంటూ, వారు సీతాదేవికి రత్నాల హారాలను (మణిసరులు), పూలను (విరులు) అమర్చి ఎంతో అందంగా అలంకరించారు (గైసేసిరి).

• విశేషం: ఈ చరణంలో అంతఃపుర స్త్రీల ఆనందం, వారి సంభాషణలు ఎంతో సహజంగా, నాటకీయంగా చిత్రించబడ్డాయి. రాముడిని "శ్రీవల్లభుడు" (లక్ష్మీపతి) అని సంబోధించడం ద్వారా సీతారాములు లక్ష్మీనారాయణుల అవతారాలనే పరమార్థాన్ని కవి ఇక్కడ ధ్వనింపజేశారు. "అమ్మచెల్లా" వంటి అచ్చతెలుగు పదాల వాడకం ఈ కీర్తనకు చక్కని దేశీయ శోభను తెచ్చింది.

ఆరవ చరణం

పట్టుచీరె గట్టిగట్టి రవికె చనుకట్టు దిట్టముగ గట్టి మృగమదము బొట్టు నుదుట నునిచి కనుల కాటుక బెట్టి కురులు దువ్వి చట్టముగా కీల్ముడివైచి మఱిన్‌ మట్టుమీఱ వేడుకచే సరములు జుట్టి స్వర్ణభూషణములు మేనను దట్టముగాఁ బూని యొక్కచెలికేల్‌ పట్టి జనకుని పట్టి శౌరికి పట్టంపురాణినౌదు నేనని బాళితోడ గుందనపు బొమ్మవలె నెట్టన రాజమరాళ కరిగతుల నెరా నిరాకరింపుచు నడిచెను ॥వినీలవేణి॥

• తాత్పర్యం: అంతఃపుర కాంతలు సీతాదేవిని పెండ్లికూతురిగా అద్భుతంగా ముస్తాబు చేశారు. మనోహరమైన పట్టుచీరెను చక్కగా కట్టి, రవికెను (జాకెట్టును) దిట్టంగా అమర్చి, నుదుటిపై కస్తూరి (మృగమదము) తో తిలకం దిద్దారు. కన్నులకు కాటుక పెట్టి, తలవెంట్రుకలను చక్కగా దువ్వి, పద్ధతి ప్రకారం (చట్టముగా) కీల్ముడి (కొప్పు) వేశారు. ఆ కొప్పు చుట్టూ హద్దులు లేని వేడుకతో పూలదండలను (సరములు) చుట్టారు. శరీరం నిండా బంగారు ఆభరణాలను దట్టంగా అలంకరించారు. ఈ విధంగా సర్వాంగ సుందరంగా తయారైన జనక మహారాజు కూతురు (జనకుని పట్టి) అయిన ఆ సీతమ్మ, ఒక చెలికత్తె చేతిని (చేకేల్‌) పట్టుకుని, "నేను ఆ శ్రీకృష్ణమూర్తికి/శ్రీహరికి (శౌరికి) పట్టపురాణిని కాబోతున్నాను" అనే నిండు ఆశతో, ప్రేమతో (బాళితోడ) బయలుదేరింది. మేలిమి బంగారంతో చేసిన బొమ్మలా మెరిసిపోతూ, రాజహంసల నడకలను, గజరాజుల (ఏనుగుల) మందగమనాలను సైతం తిరస్కరించేలా (నిరాకరింపుచు) ఎంతో గంభీరంగా, సుకుమారంగా నడిచి సభలోకి వచ్చింది.

• విశేషం: ఈ చరణంలో సీతాదేవి పెండ్లికూతురు అలంకరణను, ఆమె నడక సొగసును కవి ఎంతో అద్భుతంగా, వర్ణనాత్మకంగా చిత్రించారు. ఒక సంప్రదాయ తెలుగు పెండ్లికూతురి రూపాన్ని కళ్ళకు కట్టించారు. హంస నడకను, ఏనుగు నడకను మించిన అందమైన నడక సీతమ్మది అని చెప్పడం ద్వారా ఆమె నడకలోని రాజసాన్ని, నవకత్వాన్ని కవి (వ్యతిరేక అలంకారం/ఉత్ప్రేక్ష ద్వారా) తెలియజేశారు. ఇక్కడ రాముడిని "శౌరి" అని పిలవడం ద్వారా విష్ణు రూపాన్ని సంభావించారు.

ఏడవ చరణం

తాటంకద్యుతి దిక్కులనెల్లను దీటుకొనఁగఁ బాపట బొట్టును సరి సాటిలేని చంద్రసూర్యులును సయ్యాటమునను మెఱయ తేటపు ముత్యపుసరులు పతకములు మేటిచిలుకతాళి తోడ బెనఁగొన మాటికి నందెలు ఘల్లని మ్రోయగఁ దీటులేని వైఖరి సీతా వ- ధూటి గుణముల పేటి హారకిరీటాది భూషణాఢ్యు శేషగిరీశు రామభూవిభుని చేరి మణి- హాటకమయమాలిక గళముననిడి హరిన్‌ వరించితినని చనె ముదమున ॥వినీలవేణి॥

• తాత్పర్యం: సీతాదేవి సభలోకి వస్తుంటే ఆమె చెవులకు ఉన్న కమ్మల (తాటంకముల) కాంతి దిక్కులన్నిటా వ్యాపించింది. నుదుటిపై ఉన్న పాపటబొట్టు, ముఖకాంతి ఎలా ఉన్నాయంటే— సాటిలేని చంద్రసూర్యులిద్దరూ ఒకేచోట చేరి సరసాలాడుతూ మెరుస్తున్నట్లుగా ఉన్నాయి. ఆమె మెడలోని స్వచ్ఛమైన ముత్యాల హారాలు, రత్నాల పతకాలు, శ్రేష్ఠమైన చిలుక ఆకారపు తాళిబొట్టు ఒకదానితో ఒకటి కలిసి మురిసిపోతున్నాయి. నడుస్తున్నప్పుడు పాదాలకు ఉన్న అందెలు 'ఘల్లఘల్ల'మని మాటిమాటికీ మోగుతున్నాయి. ఈ విధంగా సాటిలేని సద్గుణాల రాశియైన ఆ సీతావధూటి, హారాలు, కిరీటం మొదలైన దివ్యాభరణాలతో శోభిల్లుతున్నవాడు, శేషగిరిపై వెలసిన శ్రీవేంకటేశ్వరుడే అయిన ఆ రామచంద్రమూర్తి చెంతకు చేరింది. రత్నములు, సువర్ణములతో కూడిన ఆ మంగళమాలను (హాటకమయమాలిక) ఆయన మెడలో (గళమున) వేసి, "ఆ శ్రీహరిని నేను భర్తగా వరించాను" అని పరమానందంతో (ముదమున) అంతఃపురానికి వెళ్ళింది.

• విశేషం: ఈ చివరి చరణంలో సీతారాముల కల్యాణ వైభవం, స్వయంవర మహోత్సవం ముగింపు ఘట్టం అత్యంత భక్తిభావంతో వర్ణించబడింది. మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్యకవి గారు తమ కీర్తనల ముద్ర (ముగింపు) కోసం శ్రీరాముడిని "శేషగిరీశుడు" (శ్రీవేంకటేశ్వరుడు) గా సంబోధించి, రాముడు, విష్ణువు, వేంకటేశ్వరుడు ఒక్కరే అనే అభేద తత్త్వాన్ని ఇక్కడ చాటారు. సీతమ్మ రాముడి మెడలో పూలమాల వేసే దృశ్యం ఈ కీర్తనకు మంగళకరమైన ముగింపును ఇచ్చింది.