ఇందువదనా వినవె

మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్య కవి గారు రచించిన అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనల్లోని బాలకాండము (11వ కీర్తన) కు సంబంధించిన  తాత్పర్యం, విశేషాలు 

అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తన (బాలకాండము - 11)

రాగం: నాదనామక్రియ

తాళం: అట

పల్లవి:

ఇందువదనా వినవె యీచరితము కుందరదనా ॥ఇందువదనా॥

అనుపల్లవి:

డెందము శ్రీమన్ముకుందుని పాదార-

విందములం దానందింపఁజేసి రా ॥కేందువదనా॥

మొదటి చరణం:

ధీరుఁడు విశ్వామిత్రుఁడు తానయోధ్యకు శ్రీరాముని జూడఁవచ్చెను అని-

వార్యుఁడై సౌధముఁ జొచ్చెను ఎదురుగా రాజు చని తోడ తెచ్చెను మునికి

చారుసింహాసన మిచ్చెను మహోదారుఁడై పూజ యొనర్చెను కరము

లారూఢి నౌదలఁ జేర్చెను స్వామి మీరు వచ్చుట కేమి కారణ మదిదెల్పుఁ

డీరాజ్యమైన మీ కిచ్చెదననెను రా ॥కేందువదనా॥

తాత్పర్యం 

పల్లవి-అనుపల్లవి తాత్పర్యం:

చంద్రుని వంటి అందమైన ముఖం, మొల్లమొగ్గల వంటి తెల్లని పళ్ళు ఉన్న ఓ సుగుణవతీ! నీ మనస్సును ఆ శ్రీమహావిష్ణువు (ముకుందుడు) పాదపద్మాలపై నిలిపి, ఆనందింపజేసే ఈ పవిత్రమైన రాముని చరిత్రను విను.

మొదటి చరణం తాత్పర్యం:

ధైర్యశాలి అయిన విశ్వామిత్ర మహర్షి శ్రీరాముడిని చూడటం కోసం అయోధ్యకు వచ్చాడు. ఎవరూ అడ్డుకోలేని గొప్ప తేజస్సుతో ఆయన రాజప్రాసాదంలోకి ప్రవేశించాడు. అది చూసి దశరథ మహారాజు స్వయంగా ఎదురెళ్ళి, గౌరవంగా ఆయన్ని లోపలికి తీసుకువచ్చాడు. ముని శ్రేష్ఠునికి అందమైన సింహాసనాన్ని ఇచ్చి కూర్చోబెట్టాడు. ఎంతో ఉదార మనస్సుతో ఆయనకు అర్ఘ్యపాద్యాలతో పూజలు చేశాడు. ఆ తర్వాత చేతులు జోడించి తలపై ఉంచుకుని నమస్కరిస్తూ... "స్వామీ! మీరు మా అంతఃపురానికి విచ్చేయడానికి గల కారణాన్ని సెలవియ్యండి. మీ ఆజ్ఞ అయితే నా ఈ రాజ్యాన్ని సైతం మీకు ధారపోయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను" అని దశరథుడు పలికాడు.

విశేషం

• కథా నేపథ్యం: వాల్మీకి రామాయణంలో విశ్వామిత్రుడు యజ్ఞ రక్షణ కోసం రాముడిని తీసుకెళ్లడానికి వస్తే, అధ్యాత్మ రామాయణంలో మాత్రం కవి "శ్రీరాముని చూడవచ్చెను" అని పేర్కొన్నారు. అంటే విశ్వామిత్రుడికి రాముడు సాక్షాత్తు భగవంతుడని తెలుసు కాబట్టే, ఆయనను దర్శించుకోవాలనే భక్తి భావంతో వచ్చాడనే అంతరార్థం ఇందులో కనిపిస్తుంది.

• భక్తి మార్గం: మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్య కవి గారు ఈ కీర్తనను కేవలం కథలా కాకుండా, భగవంతుడి పాదాలపై మనస్సు లగ్నం చేస్తే కలిగే ఆనందాన్ని (డెందము శ్రీమన్ముకుందుని పాదారవిందములందు...) వివరిస్తూ భక్తి రస ప్రధానంగా మలిచారు.

• భాషా సౌందర్యం: "ఇందువదనా" (చంద్రముఖి), "కుందరదనా" (మొల్లమొగ్గల్లాంటి పళ్ళున్నది) వంటి అందమైన సంబోధనలతో, నాదనామక్రియ రాగంలో పాడటానికి ఎంతో వీలుగా సరళమైన పదాలతో ఈ కీర్తన సాగింది.

రెండవ చరణం:

కౌశికుఁ డాపూజఁ గైకొని పల్కె భూమీశ మరీచ సుబాహులు మాం-

సాశను లద్భుతదేహులు ఘోరపైశాచి ప్రేతవాహులు కాల-

పాశవిడంబితబాహులు దివిజేశాది సురమునిద్రోహులు యజ్ఞ-

నాశకు లధికదుర్మోహులు గాడాసి వారల పొగరడంచ సలక్ష్మణుని

జేసి రామునిఁ బంపుమీ శుభమౌననె ॥ఇందువదనా॥

తాత్పర్యం 

దశరథ మహారాజు చేసిన పూజలను స్వీకరించి విశ్వామిత్రుడు (కౌశికుడు) ఇలా పలికాడు: "ఓ రాజా! మారీచుడు, సుబాహుడు అనే రాక్షసులు ఉన్నారు. వారు మాంసాహారులు (నరమాంసం తినేవాళ్ళు), వింతైన భయంకర రూపాలు ఉన్నవాళ్ళు. ఘోరమైన పిశాచ ప్రవృత్తితో, శవాలను వాహనాలుగా చేసుకుని తిరిగే దుర్మార్గులు. యమపాశం లాంటి భయంకరమైన చేతులు కలిగిన వారు.

దేవేంద్రుడితో సహా దేవతలకు, మునులకు ద్రోహం చేసే ఆ రాక్షసులు, మేం చేసే యజ్ఞాలను ధ్వంసం చేస్తున్నారు. తీవ్రమైన మోహంతో, అహంకారంతో విర్రవీగుతున్న ఆ మారీచ సుబాహుల పొగరు అణచడానికి... లక్ష్మణుడితో కూడిన శ్రీరాముడిని నా వెంట పంపించు. దీనివల్ల నీకు, లోకానికి అంతటికీ శుభం జరుగుతుంది."

విశేషం

• రాక్షసుల వర్ణన: సుబ్రహ్మణ్య కవి గారు ఈ చరణంలో రాక్షసుల క్రూరత్వాన్ని, వారి భీకర రూపాన్ని వర్ణించడానికి ఉపయోగించిన పదాలు (మాంసాశనులు, ప్రేతవాహులు, కాలపాశవిడంబితబాహులు) అద్భుతమైన లయను, శబ్ద సౌందర్యాన్ని కలుగజేస్తాయి. నాదనామక్రియ రాగంలో ఈ పదాలను పాడేటప్పుడు ఒక గంభీరమైన వాతావరణం ఏర్పడుతుంది.

• యజ్ఞ రక్షణ - అంతరార్థం: లోక కళ్యాణం కోసం, సాత్విక శక్తుల (మునుల యజ్ఞాల) రక్షణ కోసం భగవంతుడైన శ్రీరాముడు అవతరించాడనే విషయాన్ని, ఆయన చేతిలోనే ఈ రాక్షస సంహారం జరుగుతుందనే పరమార్థాన్ని విశ్వామిత్రుడు దశరథునికి సూటిగా తెలియజేయడం ఈ చరణం లోని విశేషం.

నాలుగవ చరణం:

నరవర వినుమిది పరమరహస్యము నరుఁడా శ్రీరఘురాముఁడు ఘోర-

దురితాంధకారవిరాముఁడు హరి పరమాత్ముఁడు కమలాకాముఁడు భక్త-

వరదుఁడు ప్రణతసుత్రాముఁడు దినకరవంశజలనిధిసోముఁడు మౌని-

వరదేవతాసార్వభౌముఁడు ఇతఁడు పరమేష్ఠిచే తొల్లి ప్రార్థితుఁడయి భూమి-

భరము మాన్ప నీ వరతనయుఁ డాయెననె ॥నిందువదనా॥

తాత్పర్యం 

దశరథుని ఆవేదన చూసి, వసిష్ఠ మహర్షి ఏకాంతంలో ఇలా బోధించాడు:

"ఓ రాజా! నిగూఢమైన ఈ పరమ రహస్యాన్ని విను. నీ కుమారుడైన ఈ శ్రీరఘురాముడు కేవలం సాధారణ మానవుడు (నరుడు) కాడు. ఆయన ఘోరమైన పాపాలనే చీకట్లను నశింపజేసే సూర్యుడు. సాక్షాత్తు ఆ శ్రీమహావిష్ణువు (హరి), పరమాత్ముడు, లక్ష్మీదేవికి ప్రియమైనవాడు (కమలాకాముడు). భక్తుల కోర్కెలు తీర్చే కల్పవృక్షం. తనకు నమస్కరించే దేవేంద్రుడిని సైతం రక్షించేవాడు (ప్రణతసుత్రాముడు). సూర్యవంశమనే సముద్రానికి పౌర్ణమి చంద్రుడి వంటివాడు. మునులకు, దేవతలకు ఆరాధ్యుడైన సార్వభౌముడు. పూర్వం బ్రహ్మదేవుడు (పరమేష్ఠి) ప్రార్థించగా, ఈ భూమి యొక్క భారాన్ని (రాక్షసులను) తొలగించడం కోసమే ఆయన నీకు శ్రేష్ఠుడైన కుమారుడిగా జన్మించాడు."

విశేషం

• రామ తత్త్వోపదేశం: వాల్మీకి రామాయణంలో రాముడు తనను తాను "ఆత్మానం మానుషం మన్యే" (నేను మానవుడిని మాత్రమే) అనుకుంటాడు. కానీ అధ్యాత్మ రామాయణంలో రాముడు సాక్షాత్తు పరబ్రహ్మ స్వరూపుడు. ఇక్కడ వసిష్ఠుడు దశరథునికి మోహాన్ని విడిచిపెట్టమని, రాముడి దైవత్వాన్ని (నారాయణ తత్త్వాన్ని) గుర్తుచేస్తూ జ్ఞానబోధ చేయడం ఈ చరణంలోని ప్రధాన విశేషం.

• సుమధుర నామ విశేషాలు: కవి గారు రాముడి వైభవాన్ని కీర్తించడానికి వాడిన సంబోధనలు ఎంతో లయాత్మకంగా ఉన్నాయి. "రాముఁడు, విరాముఁడు, కాముఁడు, వరదుఁడు, సుత్రాముఁడు, సోముఁడు" అంటూ సాగే ఉకార అంత్యప్రాసలు భక్తి భావాన్ని, గాన సౌందర్యాన్ని పతాక స్థాయికి తీసుకెళ్తాయి.

ఐదవ చరణం:

రాజా నీవు కశ్యపబ్రహ్మవు కౌసల్య జేజేలకెల్లను తల్లి అదితి-

నా జను తరుణీమతల్లి మీరు శ్రీజాని భజియించి తొల్లి చాలా

పూజింప నతఁడుల్లసిల్లి సుతుఁడనై జనించెద మీకు నెల్లినని య-

వ్యాజకరుణారసముఁ జల్లి నేఁడు రాజీవాక్షుఁడు రాముఁడై చూపట్టె శేషుఁ

డే జుమి లక్ష్మణుఁడిది నిజమనెను రా ॥కేందువదనా॥

తాత్పర్యం 

వసిష్ఠ మహర్షి దశరథునికి వారి పూర్వజన్మ వృత్తాంతాన్ని వివరిస్తూ ఇలా అన్నాడు:

"ఓ రాజా! పూర్వజన్మలో నీవు ప్రజాపతి అయిన కశ్యపబ్రహ్మవు. నీ భార్య అయిన ఈ కౌసల్యాదేవి, దేవతలందరికీ తల్లి అయిన ఆ 'అదితి' దేవి. ఉత్తమురాలైన ఆ తరుణీమణి, నీవు కలిసి పూర్వం లక్ష్మీనాథుడైన ఆ శ్రీమహావిష్ణువును (శ్రీజాని) ఎంతో భక్తితో ఆరాధించారు, పూజించారు. మీ పూజలకు ఆ దేవుడు ఎంతో సంతోషించి (ఉల్లసిల్లి)... 'నేనే మీకు కుమారుడిగా జన్మిస్తాను' అని వరం ఇచ్చాడు.

ఆనాడు మీపై కురిపించిన అపారమైన, నిష్కపటమైన కరుణా రసంతోనే... ఈనాడు ఆ పద్మాక్షుడు (రాజీవాక్షుడు) మీ ఇంట్లో 'రాముడు'గా అవతరించాడు. ఇక ఆయనను నీడలా అనుసరించే ఆ లక్ష్మణుడు ఎవరో కాదు, సాక్షాత్తు ఆ ఆదిశేషుడే! ఇది పరమ సత్యం" అని వసిష్ఠుడు పలికాడు.

విశేషం

• పూర్వజన్మ రహస్యం: దశరథ, కౌసల్యలు పూర్వజన్మలో కశ్యపుడు, అదితి అనే విషయాన్ని వసిష్ఠుడు గుర్తుచేయడం ఈ చరణంలోని ముఖ్యాంశం. భగవంతుడు ఇచ్చిన వచనం (వరం) ప్రకారమే రాముడిగా పుట్టాడని చెప్పడం ద్వారా దశరథుని మనసులోని లౌకికమైన పుత్రమోహం తొలగి, ఆధ్యాత్మిక భక్తి కలుగుతుంది.

• పదాల పొందిక - లయ: కవి గారు ఈ చరణంలో 'ఇల్లి' అనే ప్రాసను అద్భుతంగా ఉపయోగించారు. "తల్లి, అదితి నా జను తరుణీమతల్లి, భజియించి తొల్లి, ఉల్లసిల్లి, జనించెద మీకు నెల్లినని, జల్లి" అంటూ సాగే ఈ పదాల కూర్పు కీర్తనకు చక్కటి నడకను, వినసొంపైన నాదాన్ని చేకూర్చింది.

ఆరవ చరణం:

వరశంఖచక్రముల్‌ భరతశత్రుఘ్నులై రరుదార హరియాజ్ఞచేత సురు-

చిరయోగమాయయె సీత యనఁగ మెఱసి జనకవంశజాతయై

పరగుచున్నది ధీసమేత వినుతసరససద్గుణమణివ్రాత యిది

పరమగోప్యము సలక్ష్మణుని రాముని మౌనివరు వెంటఁ బంపుమని పల్కె వసిష్ఠుఁ ॥డిందువదనా॥

తాత్పర్యం 

వసిష్ఠ మహర్షి దశరథునికి మిగిలిన అవతార రహస్యాలను కూడా చెప్తూ ఇలా అన్నాడు:

"ఓ రాజా! ఆ శ్రీమహాహరి (విష్ణువు) చేతిలోని శ్రేష్ఠమైన శంఖ చక్రములే... ఇప్పుడు భరత, శత్రుఘ్నులుగా అద్భుతంగా జన్మించారు. అలాగే, ఆ స్వామి యొక్క ప్రకాశవంతమైన, పూజ్యమైన 'యోగమాయే' ఇప్పుడు సీతాదేవిగా అవతరించి, జనక మహారాజు వంశంలో పుట్టి ప్రసిద్ధి చెందింది.

సద్గుణాలనే మణుల సమూహం కలిగిన ఓ బుద్ధిశాలీ (దశరథా)! ఇదంతా దైవసంకల్పం. ఈ విషయమంతా పరమ రహస్యం (గోప్యము). కాబట్టి ఏమాత్రం సంకోచించకుండా లక్ష్మణుడితో కూడిన శ్రీరాముడిని ఆ విశ్వామిత్ర మహర్షి వెంట పంపించు" అని వసిష్ఠుడు హితవు పలికాడు.

విశేషం

• చతుర్వ్యూహ అవతార రహస్యం: లక్ష్మణుడు ఆదిశేషుడి అవతారమని ముందరి చరణంలో చెప్పిన కవి, ఈ చరణంలో భరత శత్రుఘ్నులు విష్ణువు యొక్క శంఖ చక్రాల అవతారాలని, సీతాదేవి సాక్షాత్తు యోగమాయ అని వివరించారు. ఈ విధంగా దశరథుడి నలుగురు కుమారులు, కోడలు సాక్షాత్తు వైకుంఠ పరివారమేనని వసిష్ఠుడు గుర్తుచేయడం ఇక్కడి విశేషం.

• ఆధ్యాత్మ రామాయణ శైలి: వాల్మీకి రామాయణంలో సీత లక్ష్మీదేవి అవతారంగా వర్ణించబడితే, అధ్యాత్మ రామాయణంలో ఆమెను "యోగమాయ" (సృష్టి, స్థితి, లయ కారకమైన శక్తి) గా పేర్కొనడం కనిపిస్తుంది. కవి ఆ సంప్రదాయాన్ని ఇక్కడ చక్కగా అనుసరించారు.

• ప్రాస నడక: ఈ చరణంలో "జాతయై, ధీసమేత, మణివ్రాత" వంటి పదాలు 'తా' ప్రాసతో కీర్తనకు ఎంతో అందమైన లయను, గానయోగ్యతను ఇచ్చాయి

ఏడవ చరణం:

రామలక్ష్మణులను రాజు పిలువఁ బంచి ప్రేమతోఁ గౌఁగిట నుంచెను తన మహా-

మహిమను నుతియించెను తనదే మహద్భాగ్యమని యెంచెను వి-

శ్వామిత్రుఁ జాల పూజించెను ఘనశ్యాముని నతని కర్పించెను శుభ-

మౌ మీకని దీవించెను శ్రీరాములంతట ధనుర్బాణతూణీరధరు-

లై మించి మునివెంట నతిమోదమున జని ॥రిందువదనా॥

తాత్పర్యం 

వసిష్ఠ మహర్షి బోధనతో సత్యం తెలుసుకున్న దశరథ మహారాజు, వెంటనే రామలక్ష్మణులను పిలిపించాడు. ఎంతో ప్రేమతో వారిని గాఢంగా కౌగిలించుకున్నాడు. మనసులోనే రాముడి యొక్క గొప్ప మహిమను (దైవత్వాన్ని) కీర్తించి, అంతటి పరమాత్ముడు తనకు కొడుకుగా పుట్టడం తన పూర్వజన్మల మహా భాగ్యమని భావించాడు.

ఆ తర్వాత విశ్వామిత్ర మహర్షిని భక్తి శ్రద్ధలతో పూజించి, మేఘశ్యాముడైన తన రాముడిని ఆ మునికి అప్పగించాడు. "మీకు అంతా శుభం జరుగుగాక!" అని కుమారులను దీవించి పంపాడు. అంతట శ్రీరామలక్ష్మణులు చేతుల్లో విల్లు, బాణాలు, వీపున అమ్ములపొదలు (తూణీరములు) ధరించి, ఎంతో సంతోషంతో (అతిమోదమున) ఆ విశ్వామిత్ర ముని వెంట నడిచారు.

విశేషం

• మోహం నుండి భక్తి వైపు: వసిష్ఠుని ఉపదేశానికి ముందు రాముడిని విడిచిపెట్టలేక ఏడ్చిన దశరథుడు, ఈ చరణంలో రాముడి దైవత్వాన్ని గ్రహించి "తనదే మహద్భాగ్యమని యెంచెను" అని సంతోషంగా పంపడం కనిపిస్తుంది. లౌకికమైన పుత్రమోహం స్థానంలో ఆధ్యాత్మిక భక్తి ఉద్భవించడం ఇక్కడి విశేషం.

• వీర, భక్తి రసాల మేళవింపు: రాముడు ముని వెంట వెళ్తున్నప్పుడు "ధнуర్బాణతూణీరధరులై" అని కవి వర్ణించారు. ఇది రాబోయే రాక్షస సంహారానికి సూచనగా వీర రసాన్ని, అదే సమయంలో తండ్రి దీవెనలతో వెళ్ళే భక్తి, శాంత రసాలను అద్భుతంగా మేళవిస్తుంది.

• అంత్యప్రాసల సౌందర్యం: "ఉంచెను, నుతియించెను, ఎంచెను, పూజించెను, అర్పించెను, దీవించెను" అంటూ ఒకే నడకతో సాగే క్రియా పదాల అంత్యప్రాసలు ఈ చరణానికి చక్కటి లయను, శబ్ద సౌందర్యాన్ని చేకూర్చాయి.

ఎనిమిదవ చరణం:

లలిని బలాతిబలలను రెండు విద్యలు రామునకు మౌని యిచ్చెను రాముఁ

డలరి గంగానదిని మెచ్చెను ఆవలఁ బోవఁ తాఁటకి వచ్చెను దానిఁ

పొలియింప ముని సెలవిచ్చెను ఒక్కములికి యురమ్మున గ్రుచ్చెను దనుజ

విలవిల తన్నుక చచ్చెను ఆ వెలఁది యాబిడరూపు విడి యక్షసతియై

చెలఁగి రామునిఁ బొగడి శ్రీమీఱ జనెను రా ॥కేందువదనా॥

తాత్పర్యం 

విశ్వామిత్ర మహర్షి వెంట వెళ్తున్న మార్గంలో... ఆ ముని శ్రేష్ఠుడు ఎంతో ప్రేమతో రామునికి 'బల', 'అతిబల' అనే రెండు గొప్ప విద్యలను (మంత్రాలను) ఉపదేశించాడు. ఆ తర్వాత వారు ప్రయాణిస్తూ ప్రవహిస్తున్న గంగానదిని చూసి రాముడు ఎంతో సంతోషించి, ఆ నది అందాలను కొనియాడాడు.

అక్కడి నుండి ముందుకు సాగగా, మార్గంలో భయంకరమైన తాటకి అనే రాక్షసి ఎదురొచ్చింది. దానిని సంహరించమని (పొలియింప) విశ్వామిత్ర మహర్షి ఆజ్ఞాపించాడు. గురువుగారి ఆజ్ఞ ప్రకారం శ్రీరాముడు ఒకే ఒక్క బాణాన్ని (ములికి) దాని రొమ్మున (ఉరమ్మున) నాటాడు. ఆ దెబ్బకు ఆ రాక్షసి విలవిల తన్నుకుంటూ ప్రాణాలు విడిచింది. వెంటనే ఆ తాటకి తన భయంకరమైన రాక్షస రూపాన్ని వదిలేసి, శాపవిముక్తి పొంది పూర్వపు యక్ష స్త్రీ రూపంలోకి మారింది. ఆమె ఎంతో భక్తితో శ్రీరాముడిని స్తుతించి, దివ్యమైన కాంతితో (శ్రీమీఱ) ఉత్తమ లోకాలకు వెళ్ళిపోయింది.

విశేషం

• కథా గమనం - తాటకీ సంహారం: ఈ చరణంలో రామాయణ కథలోని మూడు ముఖ్య ఘట్టాలను కవి చాలా వేగంగా, అందంగా ముడిపెట్టారు. 1. ఆకలి దప్పులు, అలసట కలగకుండా చేసే బల-అతిబల విద్యల ప్రాప్తి, 2. గంగానది దర్శనం, 3. రాముడి చేతిలో జరిగిన మొదటి రాక్షస సంహారం (తాటకీ వధ).

• శాపవిముక్తి తత్త్వం: తాటకి కేవలం చావడం మాత్రమే కాదు, రాముడి బాణం తగలడం వల్ల ఆమెలోని రాక్షసత్వం నశించి శాపవిముక్తి పొందింది. భగవంతుడి శిక్ష కూడా ఒక అనుగ్రహమే (ఉద్ధరణే) అనే అధ్యాత్మ రామాయణ పరమార్థం "యక్షసతియై చెలఁగి రామునిఁ బొగడి" అనే పంక్తులలో కనిపిస్తుంది.

• ప్రాసల కూర్పు: కవి గారు ఈ చరణంలో "ఇచ్చెను, మెచ్చెను, వచ్చెను, సెలవిచ్చెను, గ్రుచ్చెను, చచ్చెను, జనెను" అంటూ 'చ్చె' అనే అక్షర ప్రాసతో అద్భుతమైన లయను సృష్టించారు. ఇది పాట పాడుకునేటప్పుడు ఎంతో వేగాన్ని, ఉత్సాహాన్ని ఇస్తుంది.

తొమ్మిదవ చరణం:

కౌఁగిట రాముని గదియించి జడదారి వేగమే శిరము ముద్దాడెను అంత

బాగాయెనని కొనియాడెను మహాయోగిధ్యేయుఁడవనుచు వేఁడెను హర్ష-

సాగరమున నోలలాడెను మహాభాగుఁడు ముదమునఁ గూడెను వీత-

రాగుఁడై భయమెల్ల వీడెను నిగమాగమమంత్ర రహస్యములను దెల్పె

నీగతి శేషగిరీశుఁడౌ హరికి రా ॥కేందువదనా॥

తాత్పర్యం 

శ్రీరాముడు తాటకిని సంహరించిన తర్వాత... జటాధారి అయిన ఆ విశ్వామిత్ర మహర్షి పరమానందంతో రాముడిని దగ్గరకు తీసుకుని, గాఢంగా కౌగిలించుకుని, ఆయన శిరస్సును ముద్దాడాడు. "సమస్తం శుభప్రదంగా జరిగింది" అని రాముడి పరాక్రమాన్ని కొనియాడాడు.

మహాయోగులందరూ నిరంతరం ధ్యానించే పరమాత్ముడవు నీవేనని మనసులోనే రాముడిని ప్రార్థించాడు. ఆ సమయంలో ఆ మహానుభావుడైన విశ్వామిత్రుడు ఆనందసముద్రంలో ఓలలాడాడు. రాముడి సాన్నిధ్యంలో ఎంతో సంతోషాన్ని పొందాడు. కోరికలను, రాగద్వేషాలను జయించిన ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు, తనకున్న భయాలన్నింటినీ వీడి ప్రశాంతతను పొందాడు. ఆ విధంగా విశ్వామిత్రుడు వేద వేదాంగాలలోని, మంత్రాలలోని పరమ రహస్యాలన్నింటినీ... సాక్షాత్తు ఆ శేషగిరి నివాసుడైన శ్రీనివాసుడి (వేంకటేశ్వరుడి) స్వరూపమైన ఆ శ్రీరామునికి ఉపదేశించాడు.

విశేషం

• ముద్ర (కవి నామ ముద్ర): ఈ చరణంలో కవి తన ఆరాధ్య దైవమైన తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరుని గుర్తుచేస్తూ "శేషగిరీశుఁడౌ హరికి" అని ముద్రను చేర్చారు. మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్య కవి గారు తమ అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనలన్నింటిలోనూ రాముడిని సాక్షాత్తు శేషగిరిపై వెలసిన శ్రీహరిగా కీర్తించి, ఈ ముద్రను ఉపయోగించడం వారి ప్రత్యేకత.

• భక్తి - వాత్సల్య రసాలు: ఒకవైపు రాముడు పరమాత్ముడని తెలిసి ప్రార్థిస్తూనే, మరొకవైపు తాటకిని వధించినందుకు ఒక తండ్రిలా, గురువులా రాముడిని కౌగిలించుకుని శిరస్సు ముద్దాడటంలో విశ్వామిత్రుని అపారమైన వాత్సల్య భక్తి ఇక్కడ వ్యక్తమవుతుంది.

• కథా ముగింపు: ఈ కీర్తన విశ్వామిత్రుడు అయోధ్యకు రావడం నుండి ప్రారంభమై, తాటకీ సంహారం జరిగి, రాముడికి మంత్ర రహస్యాలు ఉపదేశించడంతో ఎంతో మంగళకరంగా ముగుస్తుంది. "ఆడెను, వేఁడెను, లాడెను, గూడెను, వీడెను" అంటూ సాగే అంత్యప్రాసలు ఈ చివరి చరణానికి ఒక అద్భుతమైన ముగింపు లయను ఇచ్చాయి.